Since pleasure and lust seem to fall under marriage, it must also be
treated of. Marriage is the first conjunction of man and woman for the
procreation of legitimate children. [2421] Accordingly Menander the
comic poet says:-"For the begetting of legitimate children,
I give thee my daughter."
We ask if we ought to marry; which is one of the points, which are said
to be relative. For some must marry, and a man must be in some
condition, and he must marry some one in some condition. For every one
is not to marry, nor always. But there is a time in which it is
suitable, and a person for whom it is suitable, and an age up to which
it is suitable. Neither ought every one to take a wife, nor is it every
woman one is to take, nor always, nor in every way, nor
inconsiderately. But only he who is in certain circumstances, and such
an one and at such time as is requisite, and for the sake of children,
and one who is in every respect similar, and who does not by force or
compulsion love the husband who loves her. Hence Abraham, regarding his
wife as a sister, says, "She is my sister by my father, but not by my
mother; and she became my wife," [2422] teaching us that children of
the same mothers ought not to enter into matrimony. Let us briefly
follow the history. Plato ranks marriage among outward good things,
providing for the perpetuity of our race, and handing down as a torch a
certain perpetuity to children's children. Democritus repudiates
marriage and the procreation of children, on account of the many
annoyances thence arising, and abstractions from more necessary things.
Epicurus agrees, and those who place good in pleasure, and in the
absence of trouble and pain. According to the opinion of the Stoics,
marriage and the rearing of children are a thing indifferent; and
according to the Peripatetics, a good. In a word, these, following out
their dogmas in words, became enslaved to pleasures; some using
concubines, some mistresses, and the most youths. And that wise
quaternion in the garden with a mistress, honoured pleasure by their
acts. Those, then, will not escape the curse of yoking an ass with an
ox, who, judging certain things not to suit them, command others to do
them, or the reverse. This Scripture has briefly showed, when it says,
"What thou hatest, thou shalt not do to another." [2423]
But they who approve of marriage say, Nature has adapted us for
marriage, as is evident from the structure of our bodies, which are
male and female. And they constantly proclaim that command, "Increase
and replenish." [2424] And though this is the case, yet it seems to
them shameful that man, created by God, should be more licentious than
the irrational creatures, which do not mix with many licentiously, but
with one of the same species, such as pigeons and ringdoves, [2425] and
creatures like them. Furthermore, they say, "The childless man fails in
the perfection which is according to nature, not having substituted his
proper successor in his place. For he is perfect that has produced from
himself his like, or rather, when he sees that he has produced the
same; that is, when that which is begotten attains to the same nature
with him who begat." Therefore we must by all means marry, both for our
country's sake, for the succession of children, and as far as we are
concerned, the perfection of the world; since the poets also pity a
marriage half-perfect and childless, but pronounce the fruitful one
happy. But it is the diseases of the body that principally show
marriage to be necessary. For a wife's care and the assiduity of her
constancy appear to exceed the endurance of all other relations and
friends, as much as to excel them in sympathy; and most of all, she
takes kindly to patient watching. And in truth, according to Scripture,
she is a needful help. [2426] The comic poet then, Menander, while
running down marriage, and yet alleging on the other side its
advantages, replies to one who had said:-"I am averse to the thing,
For you take it awkwardly."
Then he adds:-"You see the hardships and the things which annoy you in it.
But you do not look on the advantages."
And so forth.
Now marriage is a help in the case of those advanced in years, by
furnishing a spouse to take care of one, and by rearing children of her
to nourish one's old age.
"For to a man after death his children bring renown,
Just as corks bear the net,
Saving the fishing-line from the deep." [2427]
according to the tragic poet Sophocles.
Legislators, moreover, do not allow those who are unmarried to
discharge the highest magisterial offices. For instance, the legislator
of the Spartans imposed a fine not on bachelorhood only, but on
monogamy, [2428] and late marriage, and single life. And the renowned
Plato orders the man who has not married to pay a wife's maintenance
into the public treasury, and to give to the magistrates a suitable sum
of money as expenses. For if they shall not beget children, not having
married, they produce, as far as in them lies, a scarcity of men, and
dissolve states and the world that is composed of them, impiously doing
away with divine generation. It is also unmanly and weak to shun living
with a wife and children. For of that of which the loss is an evil, the
possession is by all means a good; and this is the case with the rest
of things. But the loss of children is, they say, among the chiefest
evils: the possession of children is consequently a good thing; and if
it be so, so also is marriage. It is said:-"Without a father there never could be a child,
And without a mother conception of a child could not be.
Marriage makes a father, as a husband a mother." [2429]
Accordingly Homer makes a thing to be earnestly prayed for:-"A husband and a house;"
yet not simply, but along with good agreement. For the marriage of
other people is an agreement for indulgence; but that of philosophers
leads to that agreement which is in accordance with reason, bidding
wives adorn themselves not in outward appearance, but in character; and
enjoining husbands not to treat their wedded wives as mistresses,
making corporeal wantonness their aim; but to take advantage of
marriage for help in the whole of life, and for the best
self-restraint.
Far more excellent, in my opinion, than the seeds of wheat and barley
that are sown at appropriate seasons, is man that is sown, for whom all
things grow; and those seeds temperate husbandmen ever sow. Every foul
and polluting practice must therefore be purged away from marriage;
that the intercourse of the irrational animals may not be cast in our
teeth, as more accordant with nature than human conjunction in
procreation. Some of these, it must be granted, desist at the time in
which they are directed, leaving creation to the working of Providence.
By the tragedians, Polyxena, though being murdered, is described
nevertheless as having, when dying, taken great care to fall
decently,-"Concealing what ought to be hid from the eyes of men."
Marriage to her was a calamity. To be subjected, then, to the passions,
and to yield to them, is the extremest slavery; as to keep them in
subjection is the only liberty. The divine Scripture accordingly says,
that those who have transgressed the commandments are sold to
strangers, that is, to sins alien to nature, till they return and
repent. Marriage, then, as a sacred image, must be kept pure from those
things which defile it. [2430] We are to rise from our slumbers with
the Lord, and retire to sleep with thanksgiving and prayer,-"Both when you sleep, and when the holy light comes,"
confessing the Lord in our whole life; possessing piety in the soul,
and extending self-control to the body. For it is pleasing to God to
lead decorum from the tongue to our actions. Filthy speech is the way
to effrontery; and the end of both is filthy conduct.
Now that the Scripture counsels marriage, and allows no release from
the union, is expressly contained in the law, "Thou shalt not put away
thy wife, except for the cause of fornication;" and it regards as
fornication, the marriage of those separated while the other is alive.
Not to deck and adorn herself beyond what is becoming, renders a wife
free of calumnious suspicion, while she devotes herself assiduously to
prayers and supplications; avoiding frequent departures from the house,
and shutting herself up as far as possible from the view of all not
related to her, and deeming housekeeping of more consequence than
impertinent trifling. "He that taketh a woman that has been put away,"
it is said, "committeth adultery; and if one puts away his wife, he
makes her an adulteress," [2431] that is, compels her to commit
adultery. And not only is he who puts her away guilty of this, but he
who takes her, by giving to the woman the opportunity of sinning; for
did he not take her, she would return to her husband. What, then, is
the law? [2432] In order to check the impetuosity of the passions, it
commands the adulteress to be put to death, on being convicted of this;
and if of priestly family, to be committed to the flames. [2433] And
the adulterer also is stoned to death, but not in the same place, that
not even their death may be in common. And the law is not at variance
with the Gospel, but agrees with it. How should it be otherwise, one
Lord being the author of both? She who has committed fornication liveth
in sin, and is dead to the commandments; but she who has repented,
being as it were born again by the change in her life, has a
regeneration of life; the old harlot being dead, and she who has been
regenerated by repentance having come back again to life. The Spirit
testifies to what has been said by Ezekiel, declaring, "I desire not
the death of the sinner, but that he should turn." [2434] Now they are
stoned to death; as through hardness of heart dead to the law which
they believed not. But in the case of a priestess the punishment is
increased, because "to whom much is given, from him shall more be
required." [2435]
Let us conclude this second book of the Stromata at this point, on
account of the length and number of the chapters.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
[2421] [He places the essence of marriage in the chaste consummation
itself, the first after lawful nuptials. Such is the force of this
definition, which the note in ed. Migne misrepresents, as if it were a
denial that second nuptials are marriage.]
[2422] Gen. xx. 12.
[2423] Tob. iv. 15.
[2424] Gen. i. 28.
[2425] [The offering of the purification has a beautiful regard to the
example of the turtle-dove; and the marriage-ring may have been
suggested by the ringdove, a symbol of constancy in nature.]
[2426] Gen. ii. 18. [A beautiful tribute to the true wife.]
[2427] The corrections of Stanley on these lines have been adopted.
They occur in the Choephoræ of Æschylus, 503, but may have been found
in Sophocles, as the tragic poets borrowed from one another.
[2428] i.e., not entering into a second marriage after a wife's death.
But instead of monogamiou some read kakogamiou--bad marriage.
[2429] [To be a mother, indeed, one must be first a wife; the woman who
has a child out of wedlock is not entitled to this holy name.]
[2430] [A holy marriage, as here so beautifully defined, was something
wholly unknown to Roman and Greek civilization. Here we find the
Christian family established.]
[2431] Matt. v. 32; xix. 9.
[2432] Lev. xx. 10; Deut. xxii. 22.
[2433] Lev. xxi. 9.
[2434] Ezek. xxxiii. 11.
[2435] Luke. xii. 48.
__________________________________________________________________
Elucidations.
I.
(On the Greeks, cap. i. [53]note 3, p. 347.)
The admirable comments of Stier on the Greeks, who said to Philip, "We
would see Jesus," [2436] seem to me vindicated by the history of the
Gospel, and by the part which the Greeks were called to take in its
propagation. Clement seems to me the man of Providence, who gives rich
significance to "the corn of wheat," and its multiplication in Gentile
discipleship. And in this I am a convert to Stier's view, against my
preconceptions. That the Greeks who were at Jerusalem at the Passover
were other than Hellenistic Jews, or Greek proselytes, always seemed to
me improbable; but, more and more, I discover a design in this
narrative, which seems to me thoroughly sustained by the history of the
Gentile churches, which were Greek everywhere originally, and for the
use of which the Septuagint had been prepared in the providence of God.
To say nothing of the New-Testament Scriptures, the whole symbolic and
liturgic system of the early Christians and all the Catholic councils
which were Greek in their topography, language, and legislation,
confirm the sublime thought which Stier has elucidated. "The Pharisees
said, The world is gone after him; and there were certain Greeks," etc.
So the story is introduced. Jesus is told of their desire to see him;
and he answers, "The hour is come that the Son of man should be
glorified;" and he goes on to speak of his death as giving life to the
world. I feel grateful to Stier for his bold originality in treating
the subject; and I trust others will find that it invests the study of
the ante-Nicene Fathers with a fresh interest, and throws back from
their writings a peculiar reflex light on the New-Testament Scriptures
themselves.
II.
(See p. 352, note 9.)
Monos ho sophos eleupheros. Stier, in his comments [2437] on St. John
(viii. 32-36), may well be compared with this chapter of Clement's. The
eighteenth chapter of this book must also be kept in view if we would
do full justice to the true position of Clement, who recognises nothing
in heathen philosophy as true wisdom, save as it flows from God, in
Moses, and through the Hebrew Church. That Greek philosophy, so viewed,
did lead to Christ, and that this great principle is recognised in the
apostolic teachings, seems to me indisputable. This illustrates what
has been noted above in [54]Elucidation I.
III.
(See p. 359.)
Clement notes that the false Gnostics rejected the Epistles to Timothy,
[2438] chiefly because of 1 Tim. vi. 20. Beausobre (Histoire du
Manichéisme, tom. ii. p. v.) doubts as to Basilides, whether he is open
to this charge; but Jerome accuses him expressly of rejecting the
pastoral epistles, and that to the Hebrews. For this, and Neander's
qualifying comment, see Kaye, p. 263. Clement is far from charging
Basilides, personally, with an immoral life, or from lending his
sanction to impurity; but a study of the Gnostic sects, with whom our
Alexandrian doctor was forced to contend, will show that they were
introducing, under the pretence of Christianity, such abominations as
made their defeat and absolute overthrow a matter of life and death for
the Church. To let such teachers be confounded with Christians, was to
neutralize the very purpose for which the Church existed. Now, it was
in the deadly grapple with such loathsome errorists, that the idea of
"Catholic orthodoxy" became so precious to the primitive faithful. They
were forced to make even the heathen comprehend the existence of that
word-wide confederation of churches already explained, [2439] and to
exhibit their Scriptural creed and purity of discipline, in the
strongest contrast with these pestilent "armies of the aliens," who
were neither Gnostics nor Christians indeed, much less Catholic or
Orthodox teachers and believers.
Now, if in dealing with counterfeits Clement was obliged to meet them
on their own grounds, and defeat them on a plan, at once intelligible
to the heathen, and enabling all believers to "fight the good fight of
faith" successfully, we must concede that he knew better than we can,
what was suited to the Alexandrian schools, their intellect, and their
false mysticism. His works were a great safeguard to those who came
after him; though they led to the false system of exposition by which
Origen so greatly impaired his services to the Church, and perhaps to
other evils, which, in the issue, shook the great patriarchate of
Alexandria to its foundations. It is curious to trace the influence of
Clement, through Tertullian and St. Augustine, upon the systems of the
schoolmen, and again, through them, on the Teutonic reformers. The
mysticism of Fénelon as well, may be traced, more than is generally
credited, to the old Alexandrian school, which was itself the product
of some of the most subtle elements of our nature, sanctified, but not
wholly controlled, by the wisdom that is from above. Compare the
interminable controversies of the period, in the writings of Fénelon
and Bossuet; and, for a succinct history, see L'Histoire de l'église de
France, par l'Abbe Guettée, tom. xi. p. 156 et seqq.
__________________________________________________________________
[2436] Reden Jesu. St. John xii. 23-26.
[2437] "Words of Jesus." Translation (vol. v. p. 354, ed. Edinburgh,
1856).
[2438] Stromata, book ii. cap. xi. p. 358, supra.
[2439] Quotation from Milman, p. 166, this volume.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
The Stromata, or Miscellanies.
Book III. [2440]
Caput I.--Basilidis Sententiam de Continentia Et Nuptiis Refutat.
Ac Valentiniani quidem, qui desuper ex divinis emissionibus deduxere
conjugationes, acceptum habent matrimonium: Basilidis autem sectatores,
"Cum interrogassent, inquiunt, apostoli, nun sit melius uxorem non
ducere, dicunt respondisse Dominum: Non omnes capiunt verbum hoc. Sunt
enim eunuchi alii a nativitate, alii vero a necessitate.'" [2441] Hoc
dictum autem sic interpretantur: "Quidam ex quo nati sunt, naturaliter
feminam aversantur, qui quidem hoc naturali utentes temperamento, recte
faciunt, si uxorem non ducant. Hi, inquiunt, eunuchi sunt ex
nativitate. Qui autem sunt a necessitate, ii sunt theatrici
exercitatores, qui, gloriæ studio retracti, se continent. Quinetiam qui
casu aliquo excisi sunt, eunuchi facti sunt per necessitatem. Qui
itaque eunuchi fiunt per necessitatem, non fiunt eunuchi secundum
logon, seu rationem. Qui autem regni sempiterni gratia seipsos
castrarunt, id ad declinandas, inquiunt, conjugii molestias fecerunt,
quod procurandæ rei familiaris onus ac sollicitudinem timerent. Et
illud: Melius est nubere quam uri,' [2442] dicentem Apostolum aiunt
velle: Ne animam tuam in ignem injicias, noctu et interdiu resistens,
et timens ne a continentia excidas. Nam cum in resistendo occupata
fuerit anima, a spe est divisa"--Patienter igitur sustine," inquit his
verbis Isidoms in Moralibus, "contentiosam mulierem, ne a Dei gratia
avellaris; et cum ignem in semine excreveris, cum bona ores
conscientia. Quando autem, inquit, tua gratiarum actio delapsa fuerit
in petitionem, et deinceps' steteris, ut tamen labi ac timbare non
desinas, duc uxorem. Sin est aliquis juvenis, vel pauper, vel infirmus,
et non ei libel logo, seu rationi, convenienter uxorem ducere, is a
fratre ne discedat; dicat: Ingressus sum in sancta, nihil possum pati.
Quod si eum suspicio aliqua subeat, dicat: Frater, impone mihi manure,
ne peccem; et confestim turn in mente, turn in corpore opem experietur.
Velit modo quod bonum est perficere, et assequetur. Nonnunquam autem
ore tenus dicimus: Nolumus peccare; animus autem noster propendet in
pectatum. Qui est ejusmodi, propier meturn, quod vult, non facit, ne ei
constituatur supplicium. At hominum generi quædam necessaria sunt ac
naturalia duntaxat. Quod indumentis egeat, necessarium simul est et
naturale: est autem venerea voluptas naturalis, sed non necessaria."
Has voces adduxi ad reprehendendos Basilidianos, qui non recte vivunt,
ut qui vel peccandi potestatem habeant propier perfectionera, vel
omnino quidera natura salvi futuri sint, etsi nunc peccent, quod naturæ
dignitate sunt electi. Neque vero primi dogmaturn architecti eorumdem
perpetrandorum potestatem illis faciunt. Ne ergo Christi nomen
suspicientes, et iis, qui sunt in gentibus intemperantissimi,
incontinentius viventes, nomini maledictum inurant. "Qui enim sunt
ejusmodi, pseudapostoli, operarii dolosi," usque ad illud: "Quorum
finis erit secundum opera eorum." [2443] Est ergo continentia, corporis
despicientia secundum confessionem in Deum; non solum enim in rebus
venereis, sed etiam in aliis, quæ anima perperam concupiscit, non
contenta necessariis, versatur continentia. Est autem et in lingua, et
in acquirendo, et in utendo, et in concupiscendo continentia. Non docet
autem ea solummodo esse temperantes, siquidem præbet nobis
temperantiam, ut quæ sit divina potestas et gratia. Dicendum est ergo,
quidnam nostris videatur de eo, quod est propositum. Nos quidem
castitatem, et eos, quibus hoc a Deo datum est, beatos decimus:
monogamiam autem, et quæ consistit in uno solum matrimonio, honestatem
admira tour; dicerites tamen oportere aliorum misereri, et "alterum
alterius onera portare," [2444] ne "quis, cure" recte "stare videatur,"
[2445] ipse quoque "cadat." De secundis autum nuptiis: "Si uraris,"
inquit Apostolus, "jungere matrimonio." [2446]
Caput II.--Carpocratis Et Epiphanis Sententiam de Feminarum Communitate
Refutat.
Qui autem a Carpocrate descendunt et Epiphane, censent oportere uxores
esse communes; a quibus contra nomen Christi maximum emanavit probruin.
Hic autem Epiphanes, cujus etiam scripta feruntur, filius erat
Carpocratis, et matris Alexandriæ nomine, ex patre quidera
Alexandrinus, ex matre vero Cephalleneus. Vixit autem solum septemdecim
annos, et Same, quæ est urbs Cephalleniæ, ut deus est honore affectus.
Quo in loco templum ex ingentibus lapidibus, altaria, delubra, museum,
ædificatum est et consecratum; et cure est nova luna, convenientes
Cephallenei, diem natalem, quo in deos relatus est Epiphanes,
sacrificant, libantque, et convivantur, et hymnos canunt. A patre autem
didicit et orbem disciplinarum et Platonis philosophiam. Fuit autem
princeps monadicæ [2447] cognitionis. A quo etiam profluxit hæresis
eorum, qui nunc sunt, Carpocratianorum. Is ergo dicit in libro De
justitia, "Justitiam Dei esse quamdam cure æqualitate communionem.
Æquale quidera certe coelum undequaque extensum totam terrain cingit.
Et nox ex æquo stellas omnes ostendit; et diei auctorem et lucis
patrem, solem, Deus ex alto æqualem effudit omnibus, qui possunt videre
(illi autem omnes communiter respiciunt), quoniam non discernit divitem
vel pauperem vel populi principem, insipientes et sapientes, femmas et
masculos, liberos, servos. Sed neque secus facit in brutis. Cure autem
omnibus animantibus æque ipsum communem effuderit. bonis et malis
justitiam suam confirmat, cure nemo possit plus habere, neque auferre a
proximo, ut ipse illius lucem habeat duplicatam. Sol facit omnibus
animantibus communia exorm nutrimenta, communi justitia ex æquo data
omnibus: et ad ea, quæ sunt hujusmodi, similiter se habet genus boum,
ut bores; et suum, at sues, et ovium, ut oves; et reliqua omnia.
Justitia enim in iis apparel esse communitas. Deinde per communitatem
omnia similiter secundum sua genera seminantur, et commune nutrimentum
editur humi pascentibus jumentis omnibus, et omnibus ex æquo; ut quod
nulla liege circumscriptum sit, sed ejus, qui donat, jubentis
suppeditatione, convenienter justeque adsit omnibus. Sed neque
generationi posita est lex, esset enim jamdiu abolita: ex æquo autem
seminant et generant, habentia innatam a justitia communionera: ex æquo
communiter omnibus oculum ad videndum, creator et pater omnium, sua
justitia legera ferens, præbuit, non discernens feminam a masculor non
id quod est rationis particeps, ab experte rationis, el, ut semel
dicam, nullum a nullo; sed æqualitate et communitate visum similiter
dividens, uno jussu omnibus est largitus. Leges autem, inquit, hominum,
cum ignorationem castigare non possent, contra leges facere docuerunt:
legum enim proprietas dissecuit divinæ legis communionem et arrodit;
non intelligens dictum Apostoli dicentis: Per legem peccatum cognovi.'
Et meum et tuum dicit subiisse per leges, ut quæ non amplius communiter
fruantur (sunt enim communia), neque terra, neque possessionibus, sed
neque matrimonio. Fecit enim rites communiter omnibus, quæ neque
passerem, neque furem abnegant; et frumentum similiter, et alios
fructus. Violata autem communio et æqualitas, genuit furem pecorum et
fructuum. Cum ergo Deus communiter omnia fecisset homini, et feminam
cure masculo communiter conjunxisset, et omnia similiter animantia
conglutinasset, pronuntiavit justitiam, communionem cum æqualilate. Qui
autem sic nati sunt, communionera, quæeorum conciliat generationem,
abnegaverunt. Et dicit, si unam ducens habeat, cure omnium possint esse
participes, sicut reliqua recit animantia." Hæc cum his verbis
dixisset, subjungit rursus his verbis: "Intensam enim et vehementiorem
ingeneravit masculis cupiditatem ad generum perpetuitatem, quam nec
lex, nec mos, nec aliquid aliud potest abolere: est enim Dei decretum."
Et quomodo amplius hic in nostra examinetur oratione, cum legem et
Evangelium perhæc aperte destruat? Ilia enim dicit: "Non moechaberis."
[2448] Hoc autem dicit: "Quicunque respicit ad concupiscentiam, jam
moechatus est." [2449] Illud enim: "Non concupisces," [2450] quod a
lege dicitur, ostendit unum esse Deum, qui præ dicatur per legem et
prophetas et Evangelium. Dicit enim: "Non concupisces uxorem proximi
tui." Proximus autem non est Judæus Judæo: frater enim est et eumdem
habet Spiritum; restat ergo, ut propinquum dicat eum qui est alterius
gentis. Quomodo autem non propinquus, qui aptus est esse Spiritus
particeps? Non solum enim Hebræorum, sed etiam gentium pater est
Abraham. Si autem quæ est adulterata, et qui in eam fornicatus est,
capite punitur: [2451] clarum est utique præceptum, quod dicit: "Non
concupisces uxorem propinqui tui," loqui de gentibus: ut cure quis
secundum legera et ab uxore proximi eta sorore abstinuefit, aperte
audiat a Domino: "Ego autem dico, non concupisces." Additio autem hujus
particulæ "ego," majorem præcepti vim ostendit. Quod autem cure Deo
bellum gerat Carpocrates, et Epiphanes etiam in eo, qui vulgo jactatur,
libro De justilia, patet ex eo quod subjungit his verbis: "Hinc ut qui
ridiculum dixerit, legislatoris hoc verbum audiendum est: Non
concupisces:' usque ad id, quod magis ridicule dicit: Res proximi tui.'
Ipse enim, qui dedit cupiditatem, ut quæ contineret generationem, jubet
eam auferre, cum a nullo earn auferat animali. Illud autem: Uxorein
proximi mi,' quo communionera cogit ad proprietatem, dixit adhuc magis
ridicule." Ethæc quidera dogmata constituunt egregii Carpocratiani. Hos
dicunt et aliquos alios similium malorum æmulatores, ad coenas
convenientes (neque enim dixerim "agapen" eorum congressionem) [2452]
viros simul et mulieres, postquam cibis venerem excitantibus se
expleverint, lumine amoto, quod eorum fornicatoriam hanc justitiam
pudore afficiebat, aversa lucema, coire quomodo velint, et cure quibus
velint: meditatos autem inejusmodi "agape" communionem, interdiu jam, a
quibus velint mulieribus exigere Carpocrateæ (divinæ enim nefas est
discere) legis obedientiam. Has leges, ut sentio, ferre opportuit
Carpocratem canum et suum et hircorum libidinibus. Mihi autem videtur,
Platonem quoque mate intellexisse, in Republica dicentem, oportere esse
communes omnium uxores: ut qui diceret eas quidem, quæ nondum
nupserant, esse communes eorum, qui essent petituri, quemadmodum
theatram quoque est commune spectatorum; esse autem unamquamque
uniuscujusque qui præoccupasset, et non amplius communem esse earn quæ
nupsisset. Xanthus autem in iis, quæ scribuntur Magica: "Coeunt autem,"
inquit, "magi cum matribus et filiabus: et fas esse aiunt coire cure
sororibus, et communes esse uxores, non vi et clam, sed utrisque
consentientibus, cure velit alter ducere uxorem alterius." De his et
similibus hæresibus existimo Judam prophetice dixisse in epistola:
"Similiter quidera hi quoque somniantes" (non enim vigilantes ad
veritatem se applicant), usque ad illud: "Et os eorum loquitur
superba." [2453]
Caput III.--Quatenus Plato Aliique E Veteribus Præiverint Marcionitis
Aliisque Hæreticis, Qui a Nuptiis Ideo Abstinent Quia Creaturam Malam
Existimant Et Nasci Homines in Poenam Opinantur.
Jam vero si et ipse Plato et Pythagorei, sicut etiam postea Marcionitæ,
malam existimarunt esse generationem, longe abfuit, ut communes ipse
poneret uxores. Sed Marcionitæ [2454] quidem dicunt malam esse naturam,
ex mala materia, et a justo factam opifice ac Creatore. Qua quidera
ratione nolentes implere mundum, qui factus est a Creatore, volunt
abstinere a nuptiis, resistentes suo Creatori, et contendentes ad
bonum, qui vocavit: sed non ad eum, qui, ut dicunt, Deus est diversis
moribus præditus. Unde cum nihil hic velint relinquere proprium, non
sunt ex destinato animi proposito continentes, sed propter odium
conceptum adversum eum, qui creavit, nolentes iis uti, quæ ab ipso sunt
creata. Sed hi quidem, qui propter impium, quod cum Deo gerunt, bellum,
emoti sunt ab iis cogitationibus, quæ sunt secundum naturam, Dei
longanimitatem contemnentes et benignitatem, etsi nolunt uxorem ducere,
cibis tamen utuntur creatis, et ærem respirant Creatoris, ut quiet ejus
sint opera, et in iis, quæ sunt ejus, permaneant, et inauditam ac novam
quamdam, ut aiunt, annuntiatam audiunt cognitionem, etiamsi hoc quoque
nomine mundi Domino deberent agere gratias, quod hic acceperint
Evangelium. Sed adversus eos quidera, cure de principiis tractabimus,
accuratissime disseremus. Philosophi autem, quorum mentionera fecimus,
a quibus cure malam esse generationem irapie didicissent Marcionitæ,
tanquam suo dogmate gloriantur, non eam volunt esse natura malam, sed
anima, quæ veritatem divulgavit. Artimam enim, quam esse divinam
fatentur, in hunc mundum deducunt, tanquam in locum supplicii. Oportet
autem animas in corpus immissas expiari ex eorum sententia. Non
convenit autem plius hoc dogma Marcionistis, sed iis, qui censent in
corpora intrudi, et iis alligari, et quasi ex vase in vas aliud
transfundi animas. Adversus quos fuerit aliud dicendi tempus, quando de
anima tractabimus. Videtur itaque Heraclitus maledictis insequi
generationem: "Quoniam autem," inquit, "nati volunt vivere, et mortes
habere, vel potius quiescere; filios quoque relinquunt, ut mortes
fiant." Clarum est autem cum eo conyenire Empedoclem quoque dicentem:-Deflevi et luxi, insolitum cernens miser orbem.
Et amplius:-Mortua nam ex vivis fecit, species commutans.
Et rursus:-Hei mihi! quam infelix horninure genus atque misellum
Litibus ex quantis prognati et planctibus estis?
Dicit autem Sibylla quoque:-Mortales homines, caro qui tantum, et nihil estis;
Similiter atque poeta, qui scribit:-Haud homine infelix tellus mage quldquam alit alma.
Quin etiam Theognis malam ostendit esse generationera, dicens hoc
modo:-Optima non nasci res est mortalibus ægris,
Nec nitidi soils luce micante frui,
Extemplo aut natum portas invadere Ditis.
His autem consequenria scribit quoque Euripides, poeta tragicus:-Nam nos decebat convenire publice, et
Deflere natum, quod tot ingreditur mala:
Ast mortuum, cuique jam quies data est,
Efferre lætis gratulationibus.
Et rursus similia sic dicit:-Quis novit, an vivere quidera siet mori,
Siet mori autem vivere?
Idem quod hi, videtur Herodotus quoque inducere dicentem Solonera: "O
Croese, quivis homo nihil est aliud quam calamitas." Jam vero ejus de
Cleobide et Bitone fabula plane nihil aliud vult, quam vituperare
generationera, laudare autern morterm.
Et qualis folii, est heminum generatia talis, ait Homerus. Plato autem
in Cratylo, Orpheo tribuit eum sermonem, quo anima puniri in corpore
dicitur: "Nempe corpus hoc animæ sema," monumentum, "quidam esse
tradunt: quasi ipsa præsenti in tempore sit sepulta; atque etiam quia
anima per corpus semainei," significat, "quæcunclue significare potest:
iedo sema jure vocari. Videatur mihi præterea Orpheus nomen hoc ob id
potissimum imposuisse, quod anima in corpore hoc delictorum luat
poenas." Operæ pretium est autem meminisse etiam eorum, quæ dicit
Philolaus. Sic enim dicit hic Pythagoreus: "Testantur autem veteres
quoque theologi et vates, ad luenda supplicia animam conjunctam esse
corpori, et in eo tanquam in monumento esse sepultam." Quin etiam
Pindarus de iis, quæ sunt in Eleusine, mysteriis loquens, infert:
"Beatus, qui cum ilia sub terra videtit communia, novit quidem vitæ
finem, novit autem datum Jovis imperium." Et Plato similiter in
Pædonene non veretur hoc modo scribere: "Porto autem hi, qui nobishæc
constituerunt mysteria, non aliquid aliud," usque ad: "Et cure diis
habitatlone." Quid vero, cum dieit: "Quandiu corpus habuefimus, et
anima nostra cum ejusmodi malo admista fuerit, illud, quod desideramus,
nunquam satis assequemur?" annon significat generationem esse causam
maximorum malorum? Jam vero in Phædone quoque testatur: "Evenit enim,
ut qui recte philosophantur, non animadvertantur ab aliis in nullam rem
aliam suum studium conferre, quam ut emoriantur, et sint mortui." Et
runus: "Ergo hic quoque philosophi anima corpus maxime vilipendit, et
ab eo fugit, ipsa autem secum seorsim esse quærit." Nunquid autem
consentit cum divino Apostolo, qui dicit: "Infelix ego homo, quis me
liberabit a corpore mortis hujus?" [2455] nisi forte eorum
consensionem, qui trahuntur in vitium, "corpus morris" dicit tropice.
Atque coitum quoque, qui est principium generationis, vel ante
Marcionem vietur Plato aversari in primo De republica: ubi cum
laudasset senectutem, subjungit: "Velim scias, quod quo magis me
deficiunt alise," nempe corporis, "voluptates, eo magis confabulandi
cupiditas, et voluptas, quam ex ea re capio, augetur." rei veneree
injecta esset menrio: "Bona verba quæso," inquit: "ego vero lubenter
isthinc, tanquam ad insano aliquo et agresti domino, effugi?' Rursus in
Phædone, vituperans generationem, dicit: "Quæ ergo de his in arcanis
dicitur, hæc est oratio, quod nos homines sumus in custodia allqua." Et
rursus: "Qui autem pie præcæ teris vixisse inveniuntur, hi sunt, qui ex
his terrenis locis, tanquam e carcere, soluti atque liberati, ad puram
in altioribus locis habitationem transcendunt." Sed tamen quamvis ita
se habeat, recte a Deo mundum administrari existimat; unde dicit: "Non
oportet autem seipsum solvere, nec effugere." Et ut paucis dicam, non
dedit Marcioni occasionem, ut malam existimaret materiam, cum ipse pie
de mundohæc dixerit: "Ab eoenim, qui ipsum construxit, habet omnia
bona: a priori autem deformirate incommoda et injusta omnia, quæ intra
coelum nascuntur, mundus ipse sustinet, et animantibus inserit." Adhuc
autem subjungit manifestius: "Cujus quidem defectus est coporea
temperatura, priscæ naturge comes; ham quiddam valde deforme erat, et
ordinis expert, priusquampræsenti ornatu decoraretur." Nihilominus
autem in Legibus quoque deflet humanum genus, sic dicens: "Dii autem
hominum genus laboribus naturæ pressum miserati, remissiones ipsis
statuerunt laborum, solemnium videlicit festorum vicissitudines." Et in
Epinomide persequitur etiam causas, cur sint horninure miserti, et sic
dicit: "Ab initio ipsum esse genitum, est grave cuilibet animanti:
primum quidem, quod eorum constitutionis sint participes, quæ in utero
gestantur; deinde ipsum nasci, et præterea nutriri et erudiri, per
irmumerabiles labores universa fiunt, ut omnes dicimus." Quid vero?
annon Heraclitus generationera quoque dicit esse mortem? Pythagoras
autem similiter atque Socrates in Gorgia, cum dicit: "Mors est, quæ
unque experrecti videmus: quæ cunque autem dormientes, somnus." Sed de
his quidem satis. Quando autem tractabimus de principiis, tune et has
repugnantias, quas et innuunt philosophi, et suis dogmatibus decernunt
Marcionistæ, considerabimus. Cæterum satis dilucide ostensas esse
existimo, externorum alienorumque dogmaturn occasiones Marcionem
ingrate et indocte accepisse a Platone. Nobis autem procedar sermo de
continentia. Dicebamus autem" Græcos adversus liberorum generationem
multa dixisse, incommoda, quæ comitari eam solent, respicientes: quæ
cum impie excepissent Marcionitæ, impie fuisse ingratos in Creatorem.
Dicit enim tragoedia:-Non nascier præstat homines, quam nastier.
Dein filios acerbis cum coloribus
Enitor, ast enixa, si stolidi scient,
Afflictor, intuendo quod servo malos,
Bonosque perdo. Si bonos servo, tamen
Mihi miscellum cor timore liquitur.
Quid hic boni ergo est? unicam annon sufficit
Effundere animam, nisi crucieris amplius?
Et adhuc similiter:-Vetus stat mihi persuasio,
Plantare filios nunquam hominem oportuit,
Dum cernit ad quot gignimus natos mala.
In his autem, quæ deinceps sequuntur, malorum quoque causam evidenter
reducit ad principia, sic dicens:-O! miser natus, malisque obnoxius
Editus, homo, es, vitæ tuæque miserriam
Hinc inchoasti: coepit æther omnibus
Spiramen unde alens tradere mortalibus;
Mortalis ægre ne feras mortalia.
Rursus autem his similia tradit:-Mortalium omnium beatus non fuit
Quisquam, molestia et nemo carens fuit.
Et deinde rursus:-Heu! quanta, quotque hominibus eveniunt mala,
Quam vana, quorum terminus nullus datur.
Et adhuc similiter:-Nemo beatus semper est mortalium.
Hac itaque ratione dicunt etiam Pythagoreos abstinere a rebus venereis.
Mihi autem contra videntur uxores quidem ducere, ut liberos suscipiant,
velle autem a venerea voluptate se continere post susceptos liberos.
Proinde mystice uti fabis prohibent, non quod sit legumen flatum
excitens, et concoctu difficile, et somnia efficiat turbulenta; neque
quod hominis capiti sit sireills ut vult ille versiculus:-Idem est namque fabam atque caput corrodere patris;
sed potius quod fabæ, si comedantur, steriles efficiant mulieres.
Theophrastus quidem certe in quinto libro De causis plantarum, fabarum
siliquas, si ponantur ad radices arborum quæ nuper sunt plantatæ,
refert plantas exsiccare. Quinetiam gallinæ domesticæ, quæ eas assidue
comedunt, efficiuntur steriles.
Caput IV.--Quibus Prætextibus Utantur Hæretici ad Omnis Genetis Licentiam
Et Libidinem Exercendam.
Ex iis autem, qui ab hæresi ducuntur, Marciohis quidem Pontici fecimus
mentionem, qui propter certamen, quod adversus Creatorem suscepit,
mundanarum rerum usum recusat. Ei autem continentiæ causa est, si modo
est ea dicenda continentia, ipse Creator, cui se adversari existimans
gigas iste cum Deo pugnans, est invitus continens, dum in creationem et
Dei opus invehitur. Quod si usurpent vocem Domini, qui dicit Philippo:
"Sine mortuos sepelire mortuos suos, tu autem sequere me:" [2456] at
illud considerent, quod similem cam is formationem fert quoque
Philippus, non habens cadaver pollutum. Quomodo ergo cum carhem
haberet, non habuit cadaver? Quoniam surrexit ex monumento, Domino ejus
vitia morte afficiente, vixit autem Christo. Meminimus autem nefariæ
quoque ex Carpocratis sententia mulierum communionis. Cum autem de
dicto Nicolai loqueremur, illud præ termisimus: Cum formosam, aiunt,
haberet uxorem, et post Servatoris assumptionem ei fuisset ab apostolis
exprobrata zelotypia, in medium adducta muliere, permisit cui vellet
eam nubere. Aiunt enim hanc actionem illi voci consentaneam, quæ dicit,
quod "carne abuti oporteat." Proinde ejus factum et dictum absolute et
inconsiderate sequentes, qui ejus hæresim persequuntur, impudenter
effuseque fornicantur. Ego autem audio Nicolaum quidem nulla unquam
alia, quam ea, quæ ei nupserat, uxore usum esse; et ex illius liberis,
filias quidem consenuisse virgines, filium autem permansisse
incorruptum. Quæ cum ita se habeant, vitii erat depulsio atque
expurgatio, in medium apostolorum circumactio uxoris, cujus dicebatur
laborare zelotypia: et continentia a voluptatibus, quæ magno studio
parari solent, docebat illud, "abuti carne," hoc est, exercere carnem.
Neque enim, ut existimo, volebant, convenienter Domini præcepto,
"duobus dominis servire," [2457] voluptati et Deo. Dicunt itaque
Matthiam [2458] quoque sic docuisse: "Cum carne quidem pugnare, et ea
uti, nihil ei impudicum largiendo ad voluptatem; augere autem animam
per fidem et cognitionem." Sunt autem, qui etiam publicam venerem
pronuntiant mysticam communionem; et sic ipsum nomen contumelia
afficiunt. Sicut enim operari eum dicimus, tum qui malum aliquod facit,
tum etiam qui bonum, idem nomen utrique tribuentes; haud aliter
"communio" usurpari solet; nam bona quidem est in communicatione tum
peeuniæ, tum nutrimenti et yestitus: illi autem quamlibet veneream
conjunctionem impie vocaverunt "communionem." Dicunt itaque ex iis
quemdam, cum ad hostram virginem vultu formosam accessisset, dixisse:
Scriptum est: "Da omni te petenti:" [2459] illam autem honeste admodum
respondisse, ut quse non intelligeret hominis petulantiam: At tu matrem
conveni de matrimonio. O impietatem! etiam voces Domini ementiuntur
isti intemperantiæ communicatores, fratresque libidinis, non solum
probrum philosophiæ, sed etiam totius vitæ; qui veritatem, quantum in
eis situm est, adulterant ac corrumpunt, vel potius defodiunt; homines
infelicissimi carnalem concubitus communionem consecrant, et hanc ipsos
putant ad regnum Dei perducere. Ad lupanaria ergo deducithæc communio,
et cure eis communicaverint sues et hirci, maximaque apud illos in spe
fuerint meretrices, quæ in prostibulis præsto sunt, et volentes omnes
admittunt. "Vos autem non sic Christum didicistis, siquidem ipsum
audiistis, et in eo docti estis, quemadmodum est veritas in Christo
Jesu, ut deponatis quæ sunt secundum veterem conversationem, veterem
hominem, qui corrumpitur secundum desideria deceptionis. Renovamini
autem spiritu mentis vestræ, et induatis novum hominem, qui creatus est
secundum Deum in justitia et sanctitate veritatis," [2460] ad Dei
similitudinem. "Efficimini ergo Dei imitatores, ut filii dilecti, et
ambulate in dilectione, sicut Christus quoque dilexit nos, et tradidit
seipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis.
Fornicatio autem, et omnis immunditia, vel avaritia, ne nominetur
quidem in vobis, sicut decet sanctos, et turpitudo, et stultiloquium."
[2461] Etenim docens Apostolus meditari vel ipsa voce esse castos,
scribit: "Hoc enim scitote, quod omnis fornicator," et cætera, usque ad
illud: "Magis autem arguite." [2462] Effluxit autem eis dogma ex quodam
apocrypho libro. Atque adeo afferam dictionem, quæ mater eorum
intemperantiæ et origo est: et sive ipsi hujus libri scriptores se
fateantur, en eorum recordiam, licet Deo eum falso ascribant libidinis
intemperantia ducti: sive ab aliis, eos perverse audientes, hoc
præclarum dogma acceperint, sic porto se habent ejus verba: "Unum erant
omnia: postquam autem ejus unitati visum est non esse solam, exiit ab
eo inspiratio, et cum ea iniit communionem, et fecit dilectum. Exhinc
autem egressa est ab ipso inspiratio, cum qua cure communionem
iniisset, fecit porestates, quæ nec possunt videri nec audiri," usque
ad illud, "unamquamque in nomine proprio." Si enim hi quoque, sicut
Valentiniani, spiritales posuissent communiones, suscepisset forte
aliquis eorum opinionem: carnalis autem libidinis communionem ad
sanctam inducere prophetiam, est ejus qui desperat salutem. Talia etiam
statuunt Prodici quoque asseclæ, qui seipsos falso nomine vocant
Gnosticos: seipsos quidem dicentes esse natura filios primi Dei; ea
vero nobilitate et libertate abutentes, vivunt ut volunt; volunt autem
libidinose; se nulla re teneri arbitrati, ut "domini sabbati," et qui
sint quovis genere superiores, filii regales. Regi autem, inquiunt, lex
scripta non est. Primum quidem, quod non faciant omnia quæ volunt:
multa enim cos prohibebunt, etsi cupiant et conentur. Quinetiam quæ
faciunt, non faciunt ut reges, sed ut mastigiæ: clanculum enim
commitrunt adulteria, timerites ne deprehendantur, et vitantes ne
condemntur, et metuentes ne supplicio afficiantur. Quomodo etiam res
est libera, intemperantia et turpis sermo? "Omnis enim, qui peccat, est
servus," inquit Apostolus. [2463] Sed quomodo vitiam ex Deo instituit,
qui seipsum præ buit dedititium cuivis concupiscentiæ? cum dixerit
Dominus: "Ego autem dico: Ne concupiscas." Vultne autem aliquis sua
sponte peccare, et decernere adulteria esse committenda,
voluptatibusque et deliciis se explendum, et aliorum violanda
matrimonia, cum aliorum etiam, qui inviti peccant, misereamur? Quod si
in externum mundum venerint, qui in alieno non fuerint fideles, verum
non babebunt. Afficit autem hospes aliquis elves contumelia, et eis
injuriam facit; et non potius ut peregrinus, utens necessariis, vivit,
cives non offendens? Quomodo autem, cum eadem faciant, ac ii, quos
gentes odio habent, quod legibus obtemperare nolint, nempe iniqui, et
incontinentes, et avari, et adulteri, dicunt se solos Deum nosse?
Oporteret enim eos, cum in alienis adsunt, recte vivere, ut revera
regiam indolem ostenderent. Jam vero et humanos legislatores, et
divinam legera habent sibi infensam, cum inique et præter leges vivere
instituerint. Is certe, qui scortatorein "confodit," a Deo plus esse
ostenditur in Numeris. "Et si dixerimus," inquit Joannes in epistola,
"quod societatem habemus cum eo," nempe Deo, "et in tenebris ambulamus,
mentitour, et veritatem non facimus. Si autem in luce ambulamus, sicut
et ipse est in luce, societatem habemus cum ipso, et sanguis Jesu filii
ejus emundat nos a peccato." [2464] Quomodo ergo sunt hi hujus mundi
hominibus meliores, qui hæc faciunt, et vel pessimis hujus mundi sunt
similes? sunt enim, ut arbitror, similes natura, qui sunt factis
similes. Quibus autem se esse censent nobilitate superiores, eos debent
etiam superare moribus, ut vitent ne includantur in carcere. Revera
enim, ut dixit Dominus: "Nisi abundavetit justitia vestra plus quam
scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum Dei." [2465] De
abstinentia autem a cibis ostenditur a Daniele. [2466] Ut semel autem
dicam, de obedientia dicit psallens David: "In quo diriget junior viam
suam?" [2467] Et statim audit: "In custodiendo sermones tuos in toto
corde." Et dicit Jeremias: "Hæc autem dicit Dominus: Per vias gentium
ne ambulaveritis." [2468] Hinc moti aliqui alii, pusilli et nullius
pretii, dicunt formatum fuisse hominem a diversis potestatibus: et quæ
sunt quidem usque ad umbilicum esse artis divinioris; quæ autem subter,
minoris; qua de causa coitum quoque appetere. Non animadvertunt autem,
quod superiores quoque partes nutrimentum appetunt, et quibusdam
libidinantur. Adversantur autem Christo quoque, qui dixit Pharisæis,
eundem Deum et "internum" nostrum et "externum" fecisse hominem. [2469]
Quinetiam appetitio non est corporis, etsi fiat per corpus. Quidam
alii, quos etiam vocamus Antitactas, hoc est "adversarios" et
repugnantes, dicunt quod Deus quidera universorum noster est natura
pater, et omnia quæ cunque fecit, bona sunt; unus autem quispiam ex
iis, qui ab ipso facti sunt, seminatis zizaniis, malorum naturam
generavit: quibus etiam nos omnes implicavit, ut nos efficeret Patri
adversarios. Quare nos etiam ipsi huic adversamur ad Patrem
ulciscendum, contra secundi voluntatem facientes. Quoniam ergo hic
dixit: "Non moechaberis:" nos, inquiunt, moechamur, ut ejus mandatum
dissolvamus. Quibus responderimus quoque, quod pseudoprophetas, et eos
qui veritatem simulant, ex operibus cognosci accepimus: si male audiunt
autem vestra opera, quomodo adhuc dicetis vos veritatem tenere? Aut
enim nullum est malum, et non est utique dignus reprehensione is, quem
vos insimulatis, ut qui Deo sit adversatus, neque fuit alicujus mali
effector; una enim cum malo arbor quoque interimitur: aut si est malum
ac consistit, dicant nobis, quid dicunt esse ea, quæ data sunt,
præcepta, de justitia, de continentia, de tolerantia, de patientia, et
iis, quæ sunt hujusmodi, bona an mala? et si fuerit quidera malum
præceptum, quod plurima prohibet facere turpia, adversus seipsum legem
feret vitium, ut seipsum dissolvat, quod quidem non potest fieri; sin
autem bonum, cure bonis adversentur præceptis, se bono adversari, et
mala facere confitentur. Jam vero ipse quoque Servator, cui soil
censent esse parendum, odio bere, et maledictis insequi prohibuit et,
"Cum adversario," inquit, "vadens, ejus amicus conare discedere."
[2470] Aut ergo Christi quoque negabunt suasionem, adversantes
adversario: aut, si sint amici, contra eum certamen suscipere nolunt.
Quid vero? an nescitis, viri egregii (loquor enim tanquam præsentibus),
quod cure præceptis, quæ se recte habent, pugnantes, propriæ saluti
resistis? Non enim ea, quæ sunt utiliter edicta, sed vos ipsos
evertitis. Et Dominus: "Luceant" quidera, inquit, "bona vestra opera:"
[2471] vos autem libidines et intemperantias vestras manifestas
redditis. Et alioqui si vultis legislatoris præcepta dissolvere, quanam
de causa, illud quidem: "Non moechaberis;" et hoc: "Stuprom puero non
inferes," et quæ cunque ad continentiam conferunt, dissolvere conamini,
propter vestram intemperantiam non dissolvitis autem, quæ ab ipso fit,
hiemem, ut media adhuc hieme æstatem faciatis: neque terram
navigabilem, mare autem pedibus pervium, facitis, ut qui historias
composuerunt, barbarum Xerxem dicunt voluisse facere? Cur vero non
omnibus præceptis repugnatis? Nam cum ille dicat; "Crescite et
multiplicamini," [2472] oporteret vos, qui adversamini, nullo modo uti
coitu. Et cure dixit: "Dedi vobis omnia ad vescendum" [2473] et
fruendum, vos nullo frui oportuit. Quinetiam eo dicente: "Oculum pro
oculo," [2474] oportuit vos decertationem contraria non rependere
decertatione. Et cure furem jusserit reddere "quadruplum," [2475]
oportuit vos furl aliquid etiam adhere. Rursus vero similiter, cum
præcepto: "Diliges Deum tuum ex toto corde tuo," [2476] repugnetis,
oportuit nec universomm quidem Deum diligere. Et rursus, cum dixent:
"Non facies sculptile neque fusile," [2477] consequens erat ut etiam
sculptilia adoraretis. Quomodo ergo non impie facitis, qui Creatori
quidem, ut dicitis, resistiris; quæ sunt autem meretricibus et
adulteris similia, sectamini? Quomodo autem non sentiris vos eum
majorem facere, quem pro imbecillo habetis; si quidera id fit, quod hic
vult; non autem illud, quod voluit bonus? contra enim ostenditur quodam
modo a vobis ipsis, imbecillum esse, quem vestrum patrem dicitis.
Recensent etiam ex quibusdam locis propheticis decerptas dictiones, et
male consarcinatas, quæ allegorice dicta sunt tanquam recto ductu et
citra figuram dicta sumentes. Dicunt enim scriptum esse: "Deo
restiterunt, et salvi facti sunt:" [2478] illi autem "Deo impudenti"
addunt; et hoc eloquium tanquam consilium præceptum accipiunt: et hoc
ad salutem conferre existimant, quod Creatori resistant. At "impudenti"
quidem "Deo," non est scriptum. Si autem sic quoque habeat, eum, qui
vocatus est diabolus, inteligite impudentem: vel quod hominem calumniis
impetat, vel quod accuset peccatores, vel quod sit apostata. Populus
ergo, de quo hoc dictum est, cum castigaretur propter sua peocata, ægre
ferentes et gementes, his verbis, quædicta sunt, murmurabant, quod aliæ
quidem gentes cum inique se gerant non puniantur, ipsi autem in
singulis vexentur; adeo ut Jeremias quoque dixerit: "Cur via impiorum
prosperatur?" [2479] quod simile est ie, quod prius allatum est ex
Malachia: "Deo restiterunt, et salvi facti sunt." Nam prophetæ
divinitus inspirati, non solum quæ a Deo audierint, se loqui
profitentur; sed et ipsi etiam solent ea, quæ vulgo jactantur a populo,
exceptionis modo, edicere, et tanquam quæ stiones ab hominibus motas
referre: cujusmodi est illud dictum, cujus mentio jam facta est.
Nunquid autem ad hos verba sua dirigens, scribit Apostolus in Epistola
ad Romanos: "Et non sicut blasphemamur, et sicut dicunt aliqui nos
dicere: Faciamus mala, ut eveniant bona, quorum justa est damnatio?"
[2480] Ii sunt, qui inter legendum tono vocis pervertunt Scripturas ad
proprias voluptates, et quorumdam accentuum et punctorum
transpositione, quæ prudenter et utiliter præcepta sunt, as suas
trahunt delicias. "Qui irritatis Deum sermonibus vestris," inquit
Malachias, "et dicitis, in quonam eum irritavimus; Dum vos dicitis:
Quicunque facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eis
complacuit; et ubi est Deus justitiæ?" [2481]
Caput V.--Duo Genera Hæreticorum Notat: Prius Illorum Qui Omnia Omnibus
Licere Pronuntiant, Quos Refutat.
Ne ergo hunc locum ungue amplius fodicantes plurium absurdalum hæresium
meminerimus; nec rursus dum in singulis adversus unamquamque dicere
necesse habemus, propterea pudore afficiamur, et nimis prolixos hos
faciamus commenratios, age in duo dividentes omnes hæreses, eis
respondeamus. [2482] Aut enim docent indiscrete vivere: aut modum
excedentes, per inpietatem et odium profitentur continentiam. Prius
autem tractandum est de prima parte. Quod si quodlibet vitæ genus licet
eligere, tum earn scilicet etiam licet, quæ est continens: et si
electus tute poterit quodlibet vitæ genus sectari, manifestum est eam,
quæ temperanter et secundum virtutem agitur, longe tutissimam esse. Nam
cum "domino sabbati," etiamsi intemperanter vivat, nulla ratio reddenda
sit, multo magis qui vitam moderate et temperate instituit, nulli erit
rationi reddendæ obnoxius. "Omnia enim licent, sed non omnia
expediunt," [2483] ait Apostolus. Quod si omnia licent, videlicet
moderatum quoque esse et temperantem. Quemadmodum ergo is est
laudandus, qui libertate sua usus est ad vivendum ex virtute: ita multo
magis qui dedit nobis liberam nostri potestatem, et concessit vivere ut
vellemus, est venerandus et adorandus, quod non permiserit, ut nostra
electio et vitatio cuiquam necessario serviret. Si est autem uterque
æque securus, et qui incontinentiam, et qui continentiam elegerit, non
est tamen ex æquo honestum et decorum. Qui enim impegit in voluptates,
gratificatur corpori: temperans autem animam corporis dominam liberat a
perturbationibus. Et si dicant nos "vocatos fuisse in libertatem,
solummodo ne præbeamus libertatem, in occasionem carni," [2484] ex
sententia Apostoli. Si autem cupiditati est obsequendum, et quæ
probrosa estet turpis vita tanquam indifferens est eligenda, ut ipsi
dicunt; aut cupiditatibus est omnino parendum, et si hoc ita est,
facienda sunt quævis impudicissima et maxime nefaria, eos sequendo, qui
nobis persuadent: ant sunt aliquæ declinandæ cupiclitates, et non est
amplius vivendum indifferenter, neque est impudenter serviendum
vilissimis et abjectissimis nostris partibus, ventri et pudendis, dum
cupidate ducti nostro blandimur cadaveri. Nutritur enim et vivificatur
cupiditas, dum ei voluptates ministrantur: quemadmodum rursus si
impediatur et interturbetur, flaccescit. Quomodo autem fieri potest, ut
qui victus est a voluptatibus corporis, Domino assimiletur, ant Dei
habeat cognitionem? Omnis enim voluptatis principium est cupiditas:
cupiditas autem est molestia et sollicitudo, quæ propter egestatem
aliquid appetit. Quare nihil aliud mihi videntur, qui hanc vitæ
ratiohem suscipiunt, quam quod dicitur,
Ultra ignominiam sentire dolores;
ut qui malum a se accersitum, nunc et in posterum eligant. Si ergo
"omnia licerent," nec timendum esset ne a spe excideremus propter malas
actiones, esset fortasse eis aliquis præ textus, cur male viverent et
miserabiliter. Quoniam autem vita beata nobis ostensa est per præcepta,
quam oportet omnes sequentes, nec aliquid eorum, quæ dicta sunt,
perperam intelligentes, nec eorum, quæ convenit, aliquid, etsi sit vel
minimum, contemnentes, sequi quo Iogos ducit; quiâ, si ab eo
aberraverimus, in malum immortale incidamus necesse est; si divinam
autem Scripturam secuti fuerimus, per quam ingrediuntur, qui
crediderunt, ut Domino, quoad fieri potest, assimilentur, non est
vivendum indifferenter, sed pro viribus mundos esse oportet a
voluptatibus et cupiditatibus, curaque est gerenda animæ, qua apud
solum Deum perseverandum est. Mens enim, quæ est munda et ab omni vitio
libera, est quodammodo apta ad potestatem Dei suscipiendam, cum divina
in ea assurgat imago: "Et quicunque habet hanc spem in Domino,
seipsum," inquit, "mundum castumque facit, quatenus ille est castus."
[2485] Ut ii autem accipiant Dei cognitionem, qui adhuc ducuntur ab
affectibus, minime potest fieri: ergo nec ut finem assequantur, cum
nullam habeant Dei cognitionem. Et eum quidem, qui hunc finem non
assequitur, accusare videtur Dei ignoratio; ut Deus autem ignoretur,
efficit vitæ institutio. Omnino enim fieri non potest, ut quis simul
sit et scientia præditus, et blandiri corpori non erubescat. Neque enim
potest unquam convenire, quod voluptas sit bonum, cure eo, quod bonum
sit solum pulchrum et honesturn: vel etiam cure eo, quod solus sit
pulcher Dominus, et solus bonus Dens, et solus amabilis. "In Christo
autem circumcisi estis, circumcisione non manu facta, in exspoliatione
corporis carnis, in circumcisione Christi. [2486] Si ergo cum Christo
consurrexistis, quæ sursum sunt quærite, quæ sursum sunt sapite, non
quæ sunt super terram. Mortui enim estis, et vita vestra absconsa est
cum Christo in Deo;" non autem ea, quam exercent, fornicatio.
"Mortificate ergo membra, quæ sunt super terram, fornicationem,
immunditiam, passionem, desiderium, propter quæ venit ira Dei.
Deportant ergo ipsi quoque iram, indignationem, vitium, maledictum,
turpem sermonem ex ore suo, exuentes veterem hominem cum
concupiscentiis, et induentes novum, qui renovatur in agnitionem, ad
imaginem ejus, qui creavit ipsum." [2487] Vitæ enim institutio aperte
eos arguit, qui mandata novere: qualis enim sermo, tails est vita.
Arbor autem cognoscitur ex fructibus, non ex floribus et foliis ac
ramis. Cognitio ergo est ex fructu et vitæ institutione, non ex sermone
et flore. Non enim nudum sermonera dicimus esse cognitionem, sed
quamdam divinam scientiam, et lucem illam, quæ innata animæ ex
præceptorum obedientia, omnia, quæ per generationem oriuntur, manifesta
facit, et hominem instruit, ut seipsum cognoscat, et qua ratione compos
fieri possit, edocet. Quod enim oculus est in corpore, hoc est in mente
cognitio. Neque dicant libertatem, qua quis voluptati servit, sicut ii,
qui bilem dicunt dulcem. Nos enim didicimus libertatem, qua Dominus
noster nos liberat a voluptatibus, eta cupiditatibus, et aliis
perturbationibus solvens. "Qui dicit: Novi Dominum, et mandata ejus non
setvat, mendax est, et in eo veritas non est," [2488] ait Joannes.
Caput VI.--Secundum Genus Hæreticorum Aggreditur, Illorum Scilicet Qui Ex
Impia de Deo Omnium Conditore Sententia, Continentiam Exercent.
Adversus autem alterurn genus hæreticorum, [2489] qui speciose per
continentiam impie se gerunt, tum in creaturam, tum in sanctum
Opificem, qui est solus Deus omnipotens; et dicunt non esse admittendum
matrimonium et liberorum procreationem, nec in mundum esse inducendos
alios infelices futuros, nec suppeditandum morti nutrimenturn, hæc sunt
opponenda: primum quidem illud Joannis: "Et nunc antichristi multifacti
sunt, unde scimus quod novissima hora est. Ex nobis exierunt, sed non
erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, permansissent utique
nobiscum." [2490] Deinde sunt etiam evertendi, et dissolvenda, quæ ab
eis afferuntur, hoc modo: "Salomæ interroganti, quousque vigebit mors,"
non quasi vita esset mala, et mala creatura, "Dominus, Quoadusque,
inquit, vos mulieres paritis," sed quasi naturalem docens
consequentiam: ortum enim omnino sequitur interitus. Vult ergo lex
quidem nos a deliciis omnique probro et dedecore educere. Et hic est
ejus finis, ut nos ab injustitia ad justitiam deducamur, honesta
eligendo matrimonia, et liberorum procreationem, bonamque vitæ
institutionem. Dominus autem "Non venit ad solvendam legem, sed ad
implendam:" [2491] ad implendam autem, non ut cui aliquid deesset, sed
quod legis prophetiæ per ejus adventum completæ fuerint. Nam recta vitæ
institutio, iis etiam, qui juste vixerunt ante legem, per Logon præ
dicabatur. Vulgus ergo hominum, quod non novit continentiam, corpore
vitam degit, sed non spiritu: sine spiritu autem corpus nihil aliud est
quam terra et cinis. lam adulterium judicat Dominus ex cogitatione.
Quid enim? annon licet etiam continenter uti matrimonio, et non conari
dissolvere, quod "conjunxit Deus?" [2492] Talia enim docent conjugii
divisores, propter quod nomen probris ac maledictis appetitur inter
gentes. Sceleratum autem dicentes isti esse coitum, qui ipsi quoque
suam essentiam ex coitu accepere, quomodo non fuerint scelerati? Eorum
autem, qui sunt sanctificati, sanctum quoque, ut puto, semen est. Ac
nobis quidera debet esse sanctificatus, non solum spiritus, sed et
mores, et vita, et corpus. Nam quaham ratione dicit Paulus apostolus
esse "sanctificatam mulierem a viro," aut "virum a muliere?" [2493]
Quid est autem, quod Dominus quoque dixit iis, qui interrogabant de
divortio: "An liceat uxorem dimittere, cum Moyses id permiserit?" "Ad
duritiam cordis vestri, inquit, Moyseshæc scripsit. Vos autem non
legistis, quod protoplasto Deus dixit: Eritis duo in carne una? Quare
qui dimittit uxorem, præterquam fornicationis causa, facit eam
moechari. [2494] Sed post resurrectionem, inquit, nec uxorem ducunt,
nec hubnut.'" [2495] Etenim de ventre et cibis dictum est: "Escæ
ventri, et venter escis; Deus antem et illum et has destruet;" [2496]
hos impetens, qui instar caprorum et hircorum sibi vivendum esse
censent, ne secure ac sine terrore comessent et coirent.
Si resurrectionem itaque receperint, ut ipsi dienut, et ideo
matrimonium infirmant et abrogant; nec comedant, nec bibant: "destrui"
enim "ventrem et cibos," dicit Apostolus in resurrectione. Quomodo ergo
esuriunt, et sitiunt, et camis patiuntur affectiones, et alia, quæ non
patietur, qui per Christum accepit perfectam, quæ speratur,
resurrectionem? Quin etiam ii, qui colunt idola, a cibis et venere
abstinent. "Non est" autem, inquit, "regnum Dei cibus est potus."
[2497] Certe magis quoque curæ est, qui angelos colunt et dæmones,
simul a vino et animatis et rebus abstinere venereis. Quemadmodum autem
humilitas est mansuetudo, non autem afflictio corporis: ita etiam
continentia est animæ virtus, quæ non est in manifesto, sed in occulto.
Sunt autem etiam, qui matrimonium aperte dicunt fornicationem, et
decernunt id traditum esse a diabolo. Dicunt autem gloriosi isti
jactatores se imitari Dominum, qui neque uxorem duxit, neque in mundo
aliquid possedit; se magis quam alii Evangelium intellexisse
gloriantes. Eis autem dicit Scriptura: "Deus superbis resistit,
humilibus autem dat gratiam." [2498] Deinde nesciunt causam cur Dominas
uxorem non duxerit. Primum quidem, propriam sponsam habuit Ecclesiam:
deinde vero, nec homo erat communis, ut opus haberet etiam adjutore
aliquo secundum carnem; neque erat ei necesse procreare filios, qui
manet in æternum, et natus est solus Dei Filius. Hic ipse autem Dominus
dicit: "Quod Deus conjunxit, homo ne separet." [2499] Et rursus: "Sicut
autem erat in diebus Noe, erant nubentes, et nuptui dantes,
ædificantes, et plantantes; et sicut erat in diebus Lot, ita erit
adventus Filii hominis." [2500] Et quod hoc non dicit ad genies,
ostendit, cum subjungit: "Num cum venerit Filius hominis, inveniet
fidem in terra?" [2501] Et rursus: "Væ prægnantibus et lactantibus in
illis diebus." [2502] Quanquamhæc quoque dicuntur allegorice. Propterea
nec "tempora" præ finiit, "quge Pater posuit in sua potestate," [2503]
ut permaneret mundus per generationes. Illud autem: "Non omnes capiunt
verbum hoc: sunt enim eunuchi, qui sic nati sunt; et sunt eunuchi, qui
castrati sunt ab hominibus; et sunt eunuchi, qui seipsos castrarunt
propier regnum coelorum. Qui potest capere, capiat;" [2504] nesciunt
quod, postquam de divortio esset locutus, cum quidam rogassent: "Si sic
sit causa uxoris, non expedit homini uxorem ducere;" tunc dixit
Dominus: "Non omnes capiunt vetbum hoc, sed quibus datum est." [2505]
Hoc enim qui rogabant, volebant ex eo scire, an uxore damnata et ejecta
propter fornicationem, concedar aliam ducere. Aiunt autem athletas
quoque non paucos abstinere a venere, propier exercitationem corporis
continentes: quemadmodum Crotoniatem Astylum, et Crisonem Himeræum.
Quinetiam Amoebeus citharoedus, cum recenter matrimonio junctus esset,
a sponsa abstinuit: et Cyrenæus Aristoteles amantem Laidem solus
despexit. Cum meretrici itaque jurasset, se eam esse in patriam
abducturum, si sibi adversus decertantes advesarios in aliquibus opem
tulisset, postquam id perfecisset, lepide a se dictum jusjurandum
exsequens, cum curasset imaginem ejus quam simillimam depingi, eam
Cyrenæ statuit, ut scribit Ister in libro De proprietate certaminum.
Quare nec castitas est bonum, nisi fiat propter delectionem Dei. Jam de
iis, qui matrimonium abhorrent, dicit beatus Paulus: "In novissimis
diebus deficient quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et
doctrinis dæmoniorum, prohibentium nubere, abstinere a cibis." [2506]
Et rursus dicit: "Nemo vos seducat in voluntaria humilitatis religione,
et parcimonia corporis." [2507] Idem autem ilia quoque scribit:
"Alligatus es uxori? ne quæras solutionem. Solutus es ab uxore? ne
quæras uxorem." [2508] Et rursus: "Unusquisque autem suam uxorem
habeat, ne tenter vos Satanas." [2509] Quid vero? non etiam justi
veteres creaturam cum gratiarum actione participabant? Aliqui autem
etiam liberos susceperunt, continenter versati in matrimonio. Et Eliæ
quidem corvi alimentum afferebant, panes et carnes. Quinetiam Samuel
propheta armum, quem ex iis, quæ comedisset, reliquerat, allatum, dedit
edenalum Sauli. Hi autem, qui se cos dicunt vitæ institutis excellere,
cum illorum actionibus ne poterunt quidem conferri. "Qui" itaque "non
comedit, comedentem ne spernat. Qui autem comedit, eum qui non comedit
non judicet: Deus enim ipsum accepit." [2510] Quin etiam Dominus de
seipso dicens: "Venit," inquit, "Joannes, nec comedens, nec bibens, et
dicunt: dæmonium habet; venit Filius hominis comedarts et bibens, et
dicunt: Ecce homo vorax et vini potor, amicus publicanorum, et
peccator." [2511] An etiam reprobant apostolos? Petrus enim et
Philippu" [2512] filios procrearunt: Philippus autem filias quoque suas
viris locavit. Et Paulus quidem certe non veretur in quadam epistola
suam appellare "conjugem," quam non circumferebat, quod non magno ei
esset opus ministerio. Dicit itaque in quadam epistola: "Non habemus
potestatem sororem uxorem circumducendi, sicut et reliqui apostoli?"
[2513] Sed hi quidem, ut erat consentaneum, ministerio, quod divelli
non poterat, prædicationi scilicet, attendentes, non ut uxores, sed ut
sorores circumducebant mulieres, quæ una ministraturæ essent apud
mulieres quæ domos custodiebant: per quas etiam in gynæceum, absque
ulla reprehensione malave suspicione, ingredi posset doctrina Domini.
Scimus enim quæ cunque de feminis diaconis in altera ad Timotheum
præstantissimus [2514] docet Paulus. Atqui hic ipse exclamavit: "Non
est regnum Dei esca et potus:" neque vero abstinentia a vino et
carnibus; "sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto." [2515]
Quis eorum, ovilla pelle indutus, zona pellicea accinctus, circuit ut
Elias? Quis cilicium induit, cætera nudus, et discalceatus, ut Isaias?
vel subligaculum tantum habet lineum, ut Jeremias? Joannis autem vitæ
institutum gnosticum quis imitabitur? Sed sic quoque viventes, gratias
Creatori agebant beati prophetic. Carpocratis autem justitia, et eorum,
qui æque atque ipse impudicam prosequuntur communionem, hoc modo
dissolvitur; simul enim ac dixerit: "Te petenti des;" subjungit: "Et
eum, qui velit mutuo accipere, ne averseris;" [2516] hanc docens
communionem, non autem illam incestam et impudicam.
Quomodo autem fuerit is qui petit et accipit, et is qui mutuatur, si
nullus sit qui habeat etdet mutuo? Quid vero? quando dicit Dominus:
"Esurivi, et me pavistis; sitii, et potum mihi dedistis; hospes cram,
et me collegistis; nudus, et me vestiistis;" [2517] deinde subjungit:
"Quatenus fecistis uni horum minimorum, mihi fecistis." [2518] Nunquid
easdem quoque tulit leges in Veteri Testamento? "Qui dat mendico,
foeneratur Deo." [2519] Et: "Ne abstinueris a benefaciendo egeno,"
[2520] inquit. Et rursus: "Eleemosynæ et fides ne te deficiant," [2521]
inquit. "Paupertas" autem "virum humiliat, ditant autem manus virorum."
[2522] Subjungit autem: "Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, fit
acceptus." Et: "Pretium redemptionis anima, propriæ judicantur
divitiæ." [2523] Annon aperte indicat, quod sicut mundus componitur ex
contrariis, nempe ex calido et frigido, humido et sicco, ita etiam ex
iis qui dant, et ex iis qui accipiunt? Et rursus cum dixit: "Si vis
perfectus esse, vende quæ habes, et da pauperibus," refellit eum qui
gloriabatur quod "omnia a juventute præcepta servaverat;" non enim
impleverat illud: "Diliges proximum tuum sicut teipsum:" [2524] tunc
autem cum a Domino perficeretur, docebatur communicare et impertiri per
charitatem. Honeste ergo non prohibuit esse divitem, sed esse divitem
injuste et inexplebiliter. "Possessio (enim,) quæ cure iniquitate
acceleratur, minor redditur." [2525] "Sunt (enim,) qui seminantes
multiplicant, et qui colligentes minus habent." [2526] De quibus
scripture est: "Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in
sæculum sæculi." [2527] Qui enim "seminal et plura colligit," is est,
qui per terrenam et temporalem communicationem ac distributionem,
coelestia acquirit et æterna. Est autem alius, qui nemini impertit, let
incassum "thesauros in terra colligit, ubi ærugo et tinea destruunt."
[2528] De quo scriptum est: "Qui colligit mercedes, colligit in saccum
perforatum." [2529] Hujus "agrum" Dominus in Evangelio dicet "fuisse
fertilem:" [2530] deinde cum vellet fructus reponere, et esset "majora
horrea ædificaturus," sibi dixisse per prosopopoeiam: "Habes bona multa
reposita tibi in multos annos, ede, bibe, lætare:" "Stulte ergo,
inquit, hac nocte animam tuam ate repetunt; quæ ergo parasti, cujus
erunt?"
Caput VII.--Qua in Re Christianorum Continentia Eam Quam Sibi Vindicant
Philosophi Antecellat.
Humana ergo continentia, [2531] ea, inquam, quæ est ex sententia
philosophorum Græcorum, profitetur pugnare cum cupiditate, et in factis
ei non inservire; quæ est autem ex nostra sententia continentia, non
concupiscere; non ut quis concupiscens se fortiter gerat, sed ut etiam
a concupiscendo se contineat. Non potest autem ea aliter comparari
continentia, nisi gratia Dei. Et ideo dixit: "Petite, et dabitur
vobis." [2532] Hanc gratiam Moyses quoque accepit, qui indigo corpore
erat indutus, ut quadraginta diebus neque esuriret, neque sitiret.
Quemadmodum autem melius est sanum esse, quam ægrotantem disserere de
sanitate: ita lucem esse, quam loqui de luce; et quæ est ex veritate
continentia, ea quæ docetur a philosophis. Non enim ubi est lux, illic
tenebræ: ubi autem sola insidet cupiditas, etiamsi quiescat a corporea
operatione, at memoria cure eo, quod non est præsens, congreditur.
Generatim autem nobis procedar oratio de matrimonio, nutrimento, et
aliis, ut nihil faciamus ex cupiditate, velimus autem ea sola, quæ sunt
necessaria. Non sumus enim filii cupiditatis, sed voluntatis; et eum,
qui uxorem duxit propter liberorum procreationem, exercere oportet
continentiam, ut ne suam quidem concupiscat uxorem, quam debet
diligere, honesta et moderata voluntate operam dans liberis. Non enim
"carnis curam gerere ad concupiscentias" didicimus; "honeste autem
tanquam in die," Christo, et Dominica lucida vitæ institutione,
"ambulantes, non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus
et impudicitiis, non in litibus et contentionibus." [2533]
Verumenimvero non oportet considerare continentiam in uno solum genere,
nempe in rebus venereis, sed etiam in quibuscunque aliis, qua:
luxuriosa concupiscit anima, non contenta necessariis, sed sollicita de
deliciis. Continentia est pecuniam despicere; voluptatem, possessionem,
spectaculum magno et excelso animo contemnere; os continere, ratione
qua: sunt mala vincere. Jam vero angeli quoque quidam, cum fuissent
incontinentes, victi cupiditate, huc e coelo deciderunt. Valentinus
autem in Epistola ad Agathopodem: "Cum omnia, inquit, sustinuisset,
erat continens, divinitatem sibi comparavit Jesus; edebat et bibebat
peculiari modo, non reddens cibos; tanta ei inerat vis continentiæ, ut
etiam nutrimentum in eo non interierit, quoniam ipse non habuit
interitum." Nos ergo propter dilectionem in Dominum, et propter ipsum
honestum, amplectimur continentiam, templum Spiritus sanctificantes.
Honestum enim est, "propter regnum coelorum seipsum castrare" [2534] ab
omni cupidirate, et "emundare conscientiam a mortuis operibus, ad
serviendum Deo viventi." [2535] Qui autem propier odium adversus carnem
susceptum a conjugali conjunctione, et eorum qui conveniunt ciborum
participatione, liberari desiderant, indocti sunt et impii, et absque
ratione continentes, sicut aliæ genres plurimæ. Brachmanes quidem certe
neque animatum comedunt, neque vinum bibunt; sed aliqui quidera ex iis
quotidie sicut nos cibum capiunt; nonnulli autem ex iis tertio quoque
die, ut ait Alexander Polyhistor in Indicis; mortem autem contemnunt,
et vivere nihili faciunt; credunt enim esse regenerationem: aliqui
autem colunt Herculem et Pana. Qui autem ex Indis vocantur Semnoi, hoc
est, venerandi, nudi totam vitam transigunt: ii veritatem exercent, et
futura prædicunt, et colunt quamdam pyramidera, sub qua existimant
alicujus dei ossa reposita. Neque vero Gymnosophistæ, nec qui dicuntur
Semnoi, utuntur mulieribus, hoc enim præter naturam et iniquum esse
existimant; qua de causa seipsos castos conservant. Virgines autem sunt
etiam mulieres, qua: dicuntur Semnai, hoc est, venerandæ. Videntur
autem observare coelestia, et per eorum significationem quæ dam futura
prædicere.
Caput VIII.--Loca S. Scripturæ Ab Hæreticis in Vituperium Matrimonii
Adducta Explicat; Et Primo Verba Apostoli Romans 6:14, Ab Hæreticorum
Perversa Interpretatione Vindicat. [2536]
Quoniam autem qui introducunt indifferentiam, paucas quasdam Scripturas
detorquentes, titillanti suæ voluptati eas suffragari existimant; rum
præcipue illam quoque: "Peccatum enim vestri non dominabitur; non estis
enim sub lege, sed sub gratia;" [2537] et aliquas alias hujusmodi,
quarum posthæc non est rationi consentaneum ut faciam mentionem (non
enim nayera instruo piraticam), age paucis eorum argumentum
perfringamus. Ipse enim egregius Apostolus in verbis, quæ prædictæ
dictioni subjungit, intentati criminis afferet solutionem: "Quid ergo?
peccabimus, quiâ non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit." [2538]
Adeo divine et prophetice e vestigio dissolvit artem voluptatis
sophisticam. Non intelligunt ergo, ut videtur, quod "omnes nos oportet
manifestari ante tribunal Christi, ut referat unusquisque per corpus ea
quæ fecit, sire bonum, sive malum:" [2539] ut quæ per corpus fecit
aliquis, recipiat. "Quare si quis est in Christo, nova creatura est,"
nec amplius peccatis dedita: "Vetera præterierunt," vitam antiquam
exuimus: "Ecce enim nova facta sunt," [2540] castitas ex fornicatione,
et continentia ex incontinentia, justitia ex injustitia. "Quæ est enim
participatio justitiæ et injustitiæ? aut quæ luci cure tenebris
societas? quæ est autem conventio Christo cum Belial? quæ pars est
fideli cum infideli? quæ est autem consensio templo Dei cum idolis?
[2541] Has ergo habentes promissiones, mundemus nos ipsos ab omni
inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctitatem in timore
Dei." [2542]
Caput IX.--Dictum Christi ad Salomen Exponit, Quod Tanquam in Vituperium
Nuptiarum Prolatum Hæretici Allegabant.
Qui autem Dei creaturæ resistunt per speciosam illam continentiam, illa
quoque dicunt, quæ ad Salomen dicta sunt, quorum prius meminimus:
habentur autem, ut existimo, in Evangelio secundum Ægyptios. [2543]
Aiunt enim ipsum dixisse Servatorem: "Veni ad dissolvendum opera
feminæ;" feminæ quidem, cupiditatis; opera autem generationem et
interitum. Quid ergo dixerint? Desiithæc administratio? Non dixerint:
manet enim mundus in eadem ceconomia. Sed non falsum dixit Dominus;
revera enim opera dissolvit cupiditatis, avaritiam, contentionem,
gloriæ cupiditatem, mulierum insanum amorem, pædicatum, ingluviem,
luxum et profusionem, et quæ sunt his similia. Horum autem ortus, est
animæ interitus: siquidem "delictis mortui" efficimur. [2544] Ea vero
femina est intemperantia. Ortum autem et interitum creaturarum propter
ipsorum naturas fieri necesse est, usque ad perfectam distinctionem et
restitutionem electionis, per quam, quæ etiam sunt mundo permistæ et
confusæ substantiæ, proprietati suæ restituuntur. Unde merito cum de
consummatione Logos locutus fuerat, ait Salome: "Quousque morientur
homines?" Hominem autem vocat Scriptura dupliciter: et eum, qui
apparet, et animam; et eum rursus, qui servatur, et eum qui non. Mors
autem animæ dicitur peccatum. Quare caute et considerate respondet
Dominus: "Quoadusque pepererint mulieres," hoc est quandiu operabuntur
cupiditates. "Et ideo quemadmodum per unum hominem peccatum ingressum
est in mundum, per peccaturn quoque mors ad omnes homines pervasit,
quatenus omnes peccaverunt; et regnavit mors ab Adam usque ad Moysen,"
[2545] inquit Apostolus: naturali autem divinæ ceconomiæ necessitate
mors sequitur generationem: et corporis et animæ conjunctionem
consequitur eorum dissolutio. Si est autem propter doctrinam et
agnitionem generatio, restitutionis causa erit dissolutio. Quomodo
autem existimatur mulier causa morris, propterea quod pariat: ita etiam
dicetur dux vitæ propter eamdem causam. Proinde qua, prior inchoavit
transgressionem, Vita est appellata, [2546] propter causam
successionis: et eorum, qui generantur, et qui peccant, tam justorum
quam injustorum, mater est, unoquoque nostrum, seipsum justificante,
vel contra inobedientem constituente. Unde non ego quidem arbitror
Apostolum abhorrere vitam, quæ est in came, cum dicit: "Sed in omni
fiducia, ut semper, nunc quoque Christus magnificabitur in corpore meo,
sire per vitam, sire per mortera. Mihi enim vivere Christus et mori
lucrum. Si autem vivere in carne, et hoc quoque mihi fructus operis,
quid eligam nescio, et coarctor ex duobus, cupiens resolvi, et esse cum
Christo: multo enim melius: manere autem in carne, est magis
necessarium propter vos." [2547] Per hæc enim, ut puto, aperte
ostendit, exitus quidem e corpore perfectionem, esse in Dei
dilectionem: ejus autem præ sentiæ in carne, ex grato animo profectam
tolerantiam, propter eos, qui salute indigent. Quid vero? non etiam ea,
quæ deinceps sequuntur, ex ils, quæ dicta sunt ad Salomen, subjungunt
ii, qui quidvis potius quam quæ est ex veritate, evangelicam regulam
sunt secuti? Cum ea enim dixisset: "Recteergo feci, quæ non peperi:"
scilicet, quod generatio non esset ut oportet assumpta; excipit
Dominus, dicens: "Omni herba vescere, ea autem, quæ habet amaritudinem,
ne yescaris." Perhæc enim significat, esse in nostra potestate, et non
esse necessarium ex prohibitione præcepti, vel continentiam, vel etiam
matrimonium; et quod matrimonium creationi aliquid affert auxilii,
præterea explicans. Ne quis ergo eum deliquisse existlimet, qui
secundum Logon matrimonium inierit, nisi existimet amaram esse filiorum
educationem: contra tamen, permultis videtur esse molestissimum liberis
carere. Neque amara cuiquam videatur liberorum procreatio, eo quod
negotiis implicatos a divinis abstrahat. Est enim, qui vitam solitariam
facile ferre non valens, expetit matrimonium: quandoquidem res grata,
qua quis temperanter fruitur, et innoxia: et unusquisque nostrum
eatenus sui dominus est, ut eligat, an velit liberos procreate.
Intelligo autem, quod aliqui quidem, qui prætextu matrimonii
difficultatum ab eo abstinuerunt, non convenienter sanctæ cognitioni ad
inhumanitatem et odium hominum defluxerunt; et petit apud ipsos
charitas; alii autem matrimonio ligati, et luxui ac voluptatibus
dediti, lege quodammodo eos comitante, fuerunt, ut ait Propheta,
"assimilati jumentis." [2548]
Caput X.--Verba Christi Matt. xviii. 20, Mystice Exponit. [2549]
Quinam sunt autem illi "duo et tres, qui congregantur in nomine Domini,
in" quorum "medio" est Dominus? [2550] annon virum et mulierem et
filium tres dicit, quoniam mulier cum viro per Deum conjungitur? Quod
si accinctus quis esse velit et expeditus, non volens procreate
liberos, propter eam, quæ est in procreandis liberis, molestiam et
occupationem, "maneat," inquit Apostolus, absque uxore "ut ego." [2551]
Quiam vero effatum Domini exponunt, ac si dixisset, cure pluribus
quidera esse Creatorem ac præ sidem generationis Deum; cum uno autem,
nempe electo, Servatorem, qui alterius, boni scilicet, Dei Filius sit.
Hoc autem non ira habet: sed est quidem etiam cure iis, qui honeste ac
moderate in matrimonio versati sunt, et Iiberos susceperunt, Deus per
Filium: est autem etiam cure eo, qui secundum Logon, seu rationem, fuit
continens, idem Dens. Fuerint autem aliter quoque tres quidera, ira,
cupiditas, et ratio: caro antera at anima et spiritus, alia ratione.
Forte antera et vocationem et electionem secundam, et tertium genus,
quod in primo honore collocatur, innuit trias prius dicta: cum quibus
est, quæ omnia considerat, Dei potestas, absque divisione cadens in
divisionem. Qui ergo animæ naturalibus, ita ut oportet, utitur
operationibus, desiderat quidem ea, quæ sunt convenientia, odio autem
habet ea, quæ lædunt, sicut jubent mandata: "Benedices" enim, inquit,
"benedicenti, et maledices maledicenti." Quando autem his, ira scilicet
et cupidirate, superior factus, et creaturæ amore vere affectus propter
eum, qui est Deus et effector omnium, gnostice vitam instituerit, et
Salvatori similis evadens, facilem temperantiæ habitum acquisiverit, et
cognitionem, fidem, ac dilectionem conjunxerit, simplici hac in parte
judicio utens, et vere spiritalis factus, nec earum quæ ex ira et
cupiditate procedunt, cogitationum omnino capax, ad Domini imaginem ab
ipso artifice efficitur homo perfectus, is sane dignus jam est, qui
frater a Domino nominetur, is simul est amicus et filius. Sic ergo "duo
et tres" in eodem "congregantur," nempe in homine gnosrico. Poterit
etiam multorum quoque concordia ex tribus æstimata, cum quibus est
Dominus, significare unam Ecclesiam, unum hominem, genus unum. Annon
cum uno quidem Judæo erat Dominus, cum legera tulit: at prophetans, et
Jeremiam mittens Babylonem, quinetiam cos qui erant ex gentibus vocans
per prophetiam, congregavit duos populos: tertius autem est unus, qui
ex duobus "creatur in riorum hominem, quo inambulat et inhabitat" in
ipsa Ecclesia? Et lex simul et prophetæ, una cum Evangelio, in nomine
Christi congregantur in unam cognitionem. Qui ergo propter odium uxorem
non ducunt, vel propter concupiscentiam carne indifferenter abutuntur,
non sunt in numero illorum qui servantur, cum quibus est Dominus.
Caput XI.--Legis Et Christi Mandatum de Non Concupiscendo Exponit. [2552]
His sic ostensis, age Scripturas, quæ adversantur sophistis hæreticis,
jam adducamus, et regulam continentiæ secundum logon seu rationem
observandam declaremus. Qui vero intelligit, quæ Scriptura cuique
hæresi contraria sit, cam tempestive adhibendo refutabit eos, qui
dogmata mandatis contraria fingunt. Atque ut ab alto rem repetamus, lex
quidem, sicut prius diximus, illud, "Non concupisces uxorem proximi
tui," [2553] prius exclamavit ante conjunctam Domini in Novo Testamento
vocem, quæ dicit ex sua ipsius persona: "Audivistis legem præcipientem:
Non moechaberis. Ego autem dico: Non concupisces." [2554] Quod enim
vellet lex viros uti moderate uxoribus, et propter solam liberorum
susceptionem, ex eo clarum est, quod prohibet quidem eum, qui non habet
uxorem, statim cum" captiva" habere consuetudinem. [2555] Quod si semel
desideraverit, ei, cum tonsa fuerit capillos, permittere ut lugeat
triginta diebus. Si autem ne sic quidem emarcescat cupiditas, tunc
liberis operam dare, cum quæ dominatur impulsio, probata sit præ finito
tempore consentanea rationi appetitio. Unde nullum ex veteribus ex
Scripturn ostenderis, qui cum prægnante rem habuerit: sed postquam
gestavit uterum, et postquam editum fetum a lacte depulit, rursus a
viris cognitas fuisse uxores. Jam hunc scopum et institutum invenies
servantera Moysis patrem, cure triennium post Aaronem editum
intermisisset, genuisse Moysem. Et rursus Levitica tribus, servans hanc
naturæ legem a Deo traditam, aliis numero minor ingressa est in terram
promissam. Non enim facile multiplicatur genus, cum viii quidera
seminant, legitimo juncti matrimonio; exspectant autem non solum uteri
gestationem, sed etiam a lacte depulsionem. Unde merito Moyses, quoque
Judæos paulatim proveheris ad continentiam, cure "tribus diebus" [2556]
deinceps consequentibus a venerea voluptate abstinuissent, jussit
audire verba Dei. "Nosergo Dei templa sumus, sicut dixit propheta:
Inhabitabo in eis, et inambulabo, et ero eorum Deus, et ipsi erunt meus
populus," si ex præceptis vitam instituamus, sive singuli nostrum, sire
tota simul Ecclesia. "Quareegredimini e medio ipsorum, et separamini,
dicit Dominus, et immundum ne tangatis; et ego vos suscipiam, et ero
vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dicit Dominus
omnipotens." [2557] Non ab iis, qui uxores duxerunt, ut aiunt, sed a
gentibus, quæ adhuc vivebant in fornicatione, præterea autem a prius
quoque dictis hæresibus, ut immundis et impiis, prophetice nos jubet
separari. Unde etiam Panlus quoque verba dirigens ad eos, qu ierant
iis, qui dicti sunt, similes: "Has ergo promissiones habete, inquit,
dilecti: mundemus corda nostra ab omni inquinamento carnis et spiritus,
perficientes sanctitatem in timore Dei. [2558] Zelo enim vos zelo Dei;
despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo." [2559]
Et Ecclesia quidem alii non jungitur matrimonio, cum sponsum hubeat:
sed unusquisque nostrum habet potestatem ducendi, quamcunque velit,
legitimam uxorem, in prim is, inquam, nuptiis. "Vereor autem, ne sicut
serpens seduxit Evam in astutia, corrumpantur sensus vestri a
simplicitate, quæ in Christo est," [2560] pie admodum et doctoris
instar dixit Apostolus. Quocirca admirabilis quoque Petrus:
"Charissimi, inquit, obsecro vos tanquam advernas et peregrinos,
abstinete vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam,
conversationem vestram inter gentes habentes bonam: quoniam sic est
voluntas Dei, ut bene facientes obmutescere faciatis imprudentium
hominum ignorantiam; quasi liberi, et non quasi velamen habentes
malitiæ libertatem, sed ut servi Dei." [2561] Similiter etiam scribit
Paulus in Epistola ad Romanos: "Quimortui sumus peccato, quomodo adhuc
riveruns in ipso? Quoniam veins homo nosier simul est crucifixus, ut
destruatur corpus peccati," [2562] usque ad illud: "Neque exhibete
membra vestra, arma injustitiæ peccato." [2563] Atque adeo cure in hunc
locum devenerim, videor mihi non esse prætermissurus, quirt notem, quod
eumdem Deum per legem et prophetas et Evangelium prædicet Apostolus.
Illud enim: "Non concupisces," quod scriptum est in Evangelio, legi
attribuit in Epistola ad Romanos, sciens esse unum eum, qui prædicavit
per legem et prophetas, Patrem, et qui per ipsum est annuntiatus. Dicit
enim: "Quid dicemus? Lex estne peccatum? Absit. Sed peccatum non
cognovi, nisi per legem. Concupiscentiam enim non cognovissem, nisi lex
diceret: Non concupisces." [2564] Quod si ii, qui sunt diversæ
sententiæ, repugnantes, existiment Paulum verba sua dirigentem adversus
Creatorem, dixisse ea, quæ deinceps sequuntur: "Novi enim, quod non
habitat in me, hoc est, in came mea, bonum;" [2565] legant æ, quæ prius
dicta sunt; et ea, quæ consequuntur. Prius enim dixit: "Sed inhabitarts
in me peccatum;" propter quod consentaneum erat dicere illud: "Non
habitat in came mea bonum." [2566] Consequenter subjunxit: "Si autem
quod nolo, hoc ego facio, non utique ego id operor, sed quod inhabitat
in me peccatum:" quod "repugnans," inquit, "legi" Dei et "mentis meæ,
captivat me in lege peccati, quæ est in membris meis. Miser ego homo,
quis me liberabit de corpore morris hujus?" [2567] Et rursus (nunquam
enim quovis modo juvando defatigatur) non veretur veluti concludere:
"Lex enim spiritus liberavit me a lege peccati et morris:" quoniam "per
Filium Dens condemnavit peccaturn in carne, ut justificatio legis
impleatur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, seal secundum
spiritum." [2568] Præterhæc adhuc declarans ea, qum prius dicta sunt,
exclamat: "Corpus quidem mortunto propter peccatum:" significans id non
esse templum, sed sepulcum animæ. Quando enim sanctificatum fuerit Deo,
"Spiritus ejus," infert, "qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in
vobis: qui vivificabit etiam mortalia vestra corpora, per ejus
Spiritum, qui habitat in vobis." [2569] Rursus itaque voluptaxios
increpans, illa adjicit: "Prudentia enim carnis, mors; quoniam qui ex
came vivunt, ea, quæ sunt carnis, cogitant; et prudentia carnis est cum
Deo gerere inimicitias; legi enim Dei non subjicitur. Qui autem sunt in
carne," non ut quidam decemunt, "Deo placere non possunt," sed ut prius
diximus. Deinde ut eos distinguat, dicit Ecclesiæ: "Vos autem non estis
in carne sed in spiritu, si quidem spiritus Dei habitat in vobis. Si
quis autem spiritum Christi non habet, is non est ejus. Si autem
Christus in vobis, corpus quidem est mortuum per peccatum, spiritus
autem vivus per justitiam. Debitores itaque sumus, fratres, non carni,
ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum camera vivitis, estis
morituri: si vero spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.
Quicunque enim spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei." Et adversus
nobilitatem et adversus libertatem, qum exsecrabiliter ab iis, qui sunt
diversæ sententiæ, introducitur, qui de libidine gloriantur, subjungit
dicens: "Non enim accepistis spiritum servitutis rursus in timorein,
sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba
Pater;" [2570] hoc est, ad hoc accepimus, ut cognoscamus eum, quem
oramus, qui est vere Pater, qui rerum omnium solus est Pater, qui ad
salutem erudit et castigat at pater, et timorem minatur.
Caput XII.--Verba Apostoli 1 Cor. vii. 5, 39, 40, Aliaque S. Scripturæ
Loca Eodem Spectantia Explicat.
Quod autem "ex consensu ad tempus orationi vacat" conjugium, doctrina
est continentiæ. Adjecit enim illud quidem, "ex consensu," ne quis
dissolveret matrimonium; "ad tempus autem," [2571] ne, dum ex
necessitate exercet continentiam is, qui uxorem duxerit, labatur in
peccatum, et dum suo conjugio parcit, alienum concupiscat. Qua ratione
eum, qui se indecore getere existimat, quod virginem alat, recte cam
dicit esse nuptum damrum. Verum unusquisque, tam is qui castitatem,
delegit, quam is qui propter liberorum procreationem seipsum conjunxit
matrimonio, in suo proposito firmiter debet perseverare, nec in
deterius deflectere. Si enim vitæ suæ instimtum augere ac intendere
porefit, majorem sibi apud Deum acquirit dignitatem, propter puram et
ex ratione profectam continentiam. Si autem eam, quam elegit, regulam
superaverit, in majorem deinde ad spem gloriam recidet. Habet enim
sicut castitas, ira etiam matrimonium propria munera et ministeria, quæ
ad Dominum pertinent, filiorum, inquam, curam gerere et uxoris. Quod
enim honeste causatur is, qui est in matrimonio perfectus, est conjugii
necessitudo, ut qui omnium curam ac providentiam in domo communi
ostenderit. Ac proinde "episcopos," inquit, oportet constitui, qui ex
domo propria toti quoque Ecclesiæ præ esse sint meditati. "Unusquisque"
ergo, "in quo vocatus est" [2572] opere ministerium peragat, ut liber
in Christo fiat, et debitam ministerio suo mercedem accipiat. Et rursus
de lege disserens, utens allegoria: "Nam quæ sub viro est mulier,"
inquit, "viventi viro alligata est lege," [2573] et quæ sequuntur. Et
rursus: "Mulletest alligata, quandiu vivit vir ejus; sin autem mortuus
fuerit, libera est ut nubat, modo in Domino. Beata est autem si sic
permanserit, mea quidem sententia." [2574] Sed in priore quidem
particula, "mortificati estis," inquit, "legi," non matrimonio, "ut
efficiamini vos alteri, qui excitatus est ex mortuis," [2575] sponsa et
Ecclesia; quam castam esse oportet, et ab iis quæ strut intus,
cogitationibus, quæ sunt contrariæ veritati; et ab iis, qui tentant
extrinsecus, hoc est ab iis, qui sectantur hæreses, et persuadent vobis
fornicari ab uno viro, nempe omnipotenti Deo: "Ne sicut setpens decepit
Evam," [2576] quæ "vita" dicitur, nos quoque inducti callidis hæresium
illecebris, transgrediamur mandata. Secunda autem particula statuit
monogamiam: non enim, ut quidam existimarunt, mulieris cum viro
alligationem, carnis cum corruptela connexionem, significari putandum
est; impiorum enim hominum, qui matrimonii inventionem diabolo aperte
tribuunt, opinionera reprehendit, unde in periculum venit legislator ne
incessatur maledictis. Tatianum arbitror Syrum talia audere dogmata
tradere. [2577] His verbis quidem certe scribit in libro De perfectione
secundum Servatorem: Consensum quidem conjungit orationi: communio
autem corruptelæ, interitus solvit interpellationem. Admodum certe
circumspecte arcet per concessionem. Nam cum rursus permisit "simul
convernire propter Satanam et intemperantiam," [2578] pronuntiavit eum,
qui est obtemperaturus, "serviturum duobus dominis:" [2579] per
consensure quidem, Deo; per dissensionem autem, intemperantiæ et
fornicationi et diabolo. Hæc autem dicit, Apostolum exponens.
Sophistice autem eludit veritatem, per verum, falsum confirmans:
intemperantiam enim et fornicationem, diabolica vitia et affectiones
nos quoque confitemur; intercedit autem moderati matrimonii consensio,
quæ tum ad precationem continenter deducit, tum ad procreandos liberos
cum honestate conciliat. "Cognitio" quidem certe a Scriptura dictum est
tempus liberorum procreationis, cum dixit: "Cognovit autem Adam Evam
uxorem suam; et concepit, et peperit filium, et nominavit nomen ejus
Seth: Suscitavit enim mihi Deus aliud semen pro Abel." [2580] Vides,
quemnam maledictis incessant, qui honestam ac moderatam incessunt
seminationem, et diabolo attribuunt generationem. Non enim simpliciter
Deum dixit, qui articuli præ missione, nempe ho Theos dicens,
significavit eum, qui est omnipotens. Quod ab Apostolo autem
subjungitur: "Etrursus simul convenite propter Satanam," [2581] in eum
finera dicitur, ut occasionem tollat ad alias declinandi cupiditates.
Non enim penitus repellit naturæ appetitiones, qui fit ad tempus,
consensus: per quem rursus inducit Apostolus conjugationera matrimonii,
non ad intemperantiam et fornicationem et opus diaboli, sed ne
subjugetur intemperantiæ, fornicationi, et diabolo. Distinguit autem
veterem quoque hominem et novum Tatianus, sed non ut dicimus, "Veterem"
quidem "virum," legem; "novum" autem, Evangelium. Assentimur ei nos
quoque, sed non eo modo, quo vult ille, dissolvens legem ut alterius
Dei: sed idem vir et Dominus, dum vetera renovat, non amplius concedit
polygamiam (nam hanc quidem expetebat Deus, quando oportebat homines
augeri et multiplicari), sed monogamiam introducit prompter liberorum
procreationem et domus curam, ad quam data est mulier adjutrix: et si
cui Apostolus propter intemperantiam et ustionem, veniam secundi
concedit matrimonii; nam hic quoque non peccat quidem ex Testamento
(non est enim a lege prohibitus), non implet autem summam illam vitæ
perfectionem, quæ agitur ex Evangelio. Gloriam autem sibi acquirit
coelestem, qui apud se manserit, earn, quæ est morte dissoluta,
impollutam servans conjunctionem, et grato ac lubente animo paret
ceconomiæ, per quam effectum est, ut divelli non possit a Domini
ministerio. Sed nec eum, qui ex conjugali surgit cubili, similiter ut
olim, tingi nunc quoque jubet divina per Dominum providentia: non enim
necessario a liberorum abducit procreatione, qui credentes per unum
baptismum ad consuetudinem omni ex parte perfectam abluit, Dominus, qui
etiam multa Moysis baptismata per unum comprehendit baptismum. Proinde
lex, ut per carnalem generationem nostram præ diceret regenerationera,
genitali seminis facultati baptismum olim adhibuit, non vero quod ab
hominis generatione abhorreret. Quod enim apparet homo generatus, hoc
valet seminis dejectio. Non sunt ergo multi coitus genitales, sed
matricis susceptio fatetur generationem, cum in naturæ officina semen
formatur in fetum. Quomodo autem vetus quidera est solum matrimonium et
legis inventum, alienum autem est, quod est ex Domino, matrimonium, cum
idem Deus servetur a nobis? "Non" enim "quod Deus conjunxit, homo" jure
"dissolverit;" [2582] multo autem magis quæ jussit Pater, servabit
quoque Filius. Si autem idem simul est et legislator et evangelista,
nunquam ipse secum pugnat. Vivit enim lex, cum sit spiritalis, et
gnostice intelligatur: nos autem "mortui" sumus "legi per corpus
Christi, ut gigneremur alteri, qui resurrrexit ex mortuis," qui
prædictus fuit a lege, "ut Deo fructificaremus." [2583] Quare "lex
quidera est sancta, et mandatum sanctum, et justurn, et bonum." [2584]
Mortui ergo sumus legi, hoc est, peccato, quod a lege significatur,
quod ostendit, non autem generat lex, per jussionem eorum quæ sunt
facienda, et prohibitionera eorum quæ non facienda; reprehendens
subjectum peccatum, "ut appareat peccatum." Si autem peccatum est
matrimonium, quod secundum legera initur, nescio quomodo quis dicet se
Deum nosse, dicens Dei jussum esse peccatum. Quod si "lex saneta" est,
sanctum est matrimonium. Mysterium ergo hoc ad Christum et Ecclesiam
ducit Apostolus: quemadmodum "quod ex carne generatur, caro est; ita
quod ex spiritu, spiritus," [2585] non solum in pariendo, sed etiam in
discendo. Jam "sancti sunt filii," [2586] Deo gratæ oblectationes
verborum Dominicorum, quæ desponderunt animam. Sunt ergo separata
fornicatio et matrimonium, quoniam a Deo longe abest diabolus. "Et vos
ergo mortui estis legi per corpus Christi, ut vos gigneremini alteri,
qui surrexit a mortuis." [2587] Simul autem proxime exauditur, si
fueritis obedientes quamdoquidem etiam ex veritate legis eidem Domino
obedimus, qui præcipit eminus. Nunquid autem de ejusmodi hominibus
merito aperte "dicit Spiritus, quod in posterioribus temporibus
deficient quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis
dæmoniorum, in hypocrisi falsiloquorum, cauteriatam habentium
conscientiam, et prohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus
creavit ad participationem cum gratiarum actione fidelibus, et qui
agnoverunt veritatem, quod omnis creatura Dei bona est, et nihil est
rejiciendum quod sumitur cure gratiarum actione. Sanctificatur enim per
verburn Dei et orationem?" [2588] Omnino igitur non est prohibendum
jungi matrimonio, neque carnibus vesci, aut vinum bibere. Scriptum est
enim: "Bonum est carnero non coinedere, nec vinum bibere, si quis
comedat per offendiculum." [2589] Et: "Bonum est manere sicut ego."
[2590] Sed et qui utitur, "cum gratiarum actione," [2591] et qui rursus
non utitur, ipse quoque "cure gratiarum actione," et cure moderata ac
temperanti vivat perceptione, logo seu rationi convenienter. Et, ut in
summa dicam, omnes Apostoli epistolæ, quæ moderationem docent et
continentiam, cum et de matrimonio, et de liberorum procreatione, et de
domus administratione innumerabilia præcepta contineant, nusquam
honesrum moderatumque matrimonium prohibuerunt aut abrogarunt: sed
legis cum Evangelio servantes convenientiam, utrumque admittunt: et
eum, qui deo agendo gratias, moderate utitur matrimonio; et eum, qui,
ut vult Dominus, vivit in castitate, quemadmodum "vocatus est
unusquisque" inoffense et perfecte eligens. "Et erat tetra Jacob laudam
supra omnem terram," [2592] inquit propheta, ipse vas spiritus gloria
afficiens. Insectatur autem aliquis generationera, in earn dicens
interitum cadere, eamque perire: et detorquet aliquis ad filiorum
procreationem illud dictum Servatoris: "Non oportere in terra thesauros
recondere, ubi tinea et ærugo demolitur;" [2593] nec erubescit his
addere ea, quæ dicit propheta: "Omnes vos sicut vestimentum
veterascetis, et tinea vos exedet." [2594] Sed neque nos contradicimus
Scripturæ, neque in nostra corpora cadere interitum, eaque esse fluxa,
negamus. Fortasse autem iis, quos ibi alloquitur propheta, ut
peccatoribus, pnedicit interitum. Servator autem de liberorum
procreatione nil dixit, sed ad impertiendum ac communicandum cos
hortatur, qui solum opibus abundare, egentibus autem nolebant opem
ferre. Quamobrem dicit: "Operamini non cibum, qui petit; sed eum, qui
manet in vitam ætenam." [2595] Similiter autem afferunt etiam illud
dictum de resurrectione mortuorum: "Filiillius sæculi nec nubunt, nec
nubuntur." [2596] Sed hanc interrogationera et cos qui interrogant, si
quis consideraverit, inveniet Dominum non reprobare matrimonium, sed
remedium afferre exspectationi carnalis cupiditatis in resurrectione.
Illud autem, "filiis hujus sæculi," [2597] non dixit ad distinctionera
alicujus alius sacculi, sed perinde ac si diceret: Qui in hoc nati sunt
sæculo, cum per generationera sint filii, et gighunt et gignuntur;
quoniam non absque generatione hanc quis vitam prætergreditur: sedhæc
generario, quæ similem suscipit interitum, non amplius competit ei qui
ab hac vita est separatus. "Unus est ergo Pater noster, qui est in
coelis:" [2598] sed is ipse quoque Pater est omnium per creationera.
"Ne vocaveritis ergo, inquit, vobis patrein super terrain." [2599]
Quasi diceret: Ne existimetis eum, qui carnali vos sevit satu, auctorem
et causam vestræ essential, sed adjuvantem causam generationis, vel
ministrum potius. Sic ergo nos rursus conversos vult effici ut pueros,
eum, qui vere Pater est, agnoscentes, regeneratos per aquam, cure hæc
sit alia satio in creatione. At, inquit, "Qui est cælebs, curat quæ
sunt Domini; qui autem duxit uxorem, quomodo placebit uxori." Quid
vero? annon licet etiam eis, qui secundum Deum placent uxori, Deo
gratias agere? Annon permittitur etiam el, qui uxorem duxit, una cam
conjugio etiam esse sollicitum de iis quæ sunt Domini? Sed quemadmodum
"quæ non nupsit, sollicita est de iis, quæ sunt Domini, ut sit sancta
corpore et spiritu:" [2600] ita etiam quæ nupsit, et de iis, quæ sunt
mariti, et de iis, quæ sunt Domini, est in Domino sollicita, ut sit
sancta et corpore et spiritu. Ambæ enim sant sanctæ in Domino: hæc
quidem ut uxor, ilia vero ut virgo. Ad eos autem pudore afficiendos et
reprimendos, qui sunt proclives ad secundas nuptias, apte Apostolus
alto quodam tono eloquitur; inquit enim: "Ecce, omne peccatum est extra
corpus; qui autem fornicatur, in proprium corpus peccat." [2601] Si
quis autem matrimonium audet dicere fornicationem, rursus, legem et
Dominum insectans, maledictis impetit. Quemadmodum enim avaritia et
plura habendi cupiditas dicitur fornicatio, ut quæ adversetur
sufficientiæ: et ut idololatria est ab uno in multos Dei distributio,
ita fornicatio est ab uno matrimonio ad plura prolapsio. Tribus enim
modis, ut diximus, fornicatio et adulterium sumifur apud Apostolum. De
his dicit propheta: "Peccatis vestris venundati estis." Et rursus:
"Pollutus es in terra aliena:" [2602] conjunctionera sceleratam
existimans, quæ cum alieno corpore facta est, et non cure eo, quod
datur in conjugio, ad liberorum procreationem. Unde etiam Apostolus:
"Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, domui præ esse,
nullam dare occasionem adversario maledicti gratia. Jam enim quæ dam
diverterunt post Satanam." [2603] Quin et unius quoque uxoris virum
utique admittit; seu sit presbyter, seu diaconus, seu laicus, utens
matrimonio citra reprehensionem: "Servabitur autem per filiorum
procreationem." [2604] Et rursus Servatot dicens Judæos "generationem
pravam et adulteram," docet cos legem non cognovisse, ut lex vult: "sed
seniorum traditionem, et hominum præcepta sequentes," adulterate legem,
perinde ac si non esset data vir et dominus eorum virginitatis.
Fortasse autem eos quoque innuit esse alienis mancipatos cupiditatibus,
propter quas assidue quoque servientes peccatis, vendebantur
alienigenis. Nam apud Judæos non erant admissæ communes mulieres: verum
prohibitum erat adulterinm. Qui autem dicit: "Uxorem duxi, non possum
venire," [2605] ad divinam coenam, est quidera exemplum ab eos
arguendos, qui propter voluptates abscedunt a divino mandato: alioquin
nec qui justi fuere ante adventum, nec qui post adventum uxores
duxerunt, servabuntur, etiamsi sint apostoli. Quod si illud attulerint,
quod propheta quoque dicit: "Inveteravi inter omnes inimicos meos,"
[2606] per inimicos peccata intelligant. Unum quoddam autem est
peccatum, non matrimonium, sed fornicatio: alioqui generationem quoque
dicunt peccaturn, et creatorera generationis.
Caput XIII.--Julii Cassiani Hæretici Verbis Respondet; Item Loco Quem Ex
Evangelio Apocrypho Idem Adduxerat.
Talibus argumentis utitur quoque Julius Cassianus, [2607] qui fixit
princeps sectæ Docetarum. Inopere ceete De continentia, vel De
castitate, his verbis dicit: "Nec dicat aliquis, quod quoniam talia
habemus membra, ut aliter figurata sit femina, aliter vero masculus:
illa quidera ad suscipiendum, hic vero ad seminandum, concessam esse a
Deo consuetudinem. Si enim a Deo, ad quem tendimus, essethæc
constitutio, non beatos dixisset esse eunuchos; neque propheta
dixisset, eos non esse arborem infrugiferam; [2608] transferens ab
arbore ad hominem, qui sua sponte et ex instituto se castrat tall
cogitatione." Et pro impia opinione adhuc decertans, subjungit:
"Quomodo autem non jure quis reprehenderit Servatorem, si nos
transformavit, et ab errore liberavit, eta conjunctione membrorum, et
additamentorum, et pudendomm?" in hoc eadem decernens cure Tatiano: hic
autem prodiit ex schola Valentini. Propterea dicit Cassianus: "Cure
interrogaret Salome, quando cognoscentur, ea, de quibus interrogabat,
ait Dominus: Quando pudoris indumentum conculcaveritis, et quando duo
facta fuerint unum, et masculum cure femina, nec masculum nec
femineum." Primum quidera, in nobis traditis quatuor Evangeliis non
habemus hoc dictum, sed in eo, quod est secundum Ægyptios. Deinde mihi
videtur ignorare, iram quidera, masculam appetitionem; feminam vero,
significare cupiditatem: quorum operationera poenitentia et pudor
consequuntur. Cure quis ergo neque iræneque cupiditati obsequens, quæ
quidera et consuetudine et mala educatione auctæ, obumbrant et
contegunt rationem, sed quæ ex iis proficiscitur exuens caliginem, et
pudore affectus ex poenitentia, spiritum animam unierit in obedientia
Logi seu rationis; tunc, ut ait Paulus, "non inest in nobis nec
masculus, nec femina." Recedens enim anima ab ea figura, qua
discernitur masculus et femina, traducitur ad unionem, cum ea nutrum
sit. Existimat autem hic vir præ clarus plus, quam par sit, Platonice,
animain, cure sit ab initio divina, cupidirate effeminatam, huc venire
ad generationem et interitum.
Caput XIV.--2 Cor. xi. 3, Et Eph. iv. 24, Exponit.
Jam vero vel invitum cogit Paulam generationem ex deceptione deducere,
cure dicit: "Vereor autem, ne sicut serpens Evam decepit, corrupti sint
sensus vestri a simplicitate, quæ est in Christo." [2609] Seal certum
est, Dominum quoque "venisse" ad ea, "quæ aberraverant." [2610]
Aberraverunt autem, non ab alto repetita origine in eam, quæ hic est,
generationem (est enim generatio creatura Omnipotentis, qui nunquam ex
melioribus ad deteriora deduxerit animam); sed ad eos, qui sensibus seu
cogitationibus aberraverant, ad nos, inquam, venit Servator: qui quidem
ex nostra in præceptis inobedientia corrupti sunt, dum nimis avide
voluptatem persequeremur; cum utique protoplastus noster ternpus
prævenisset, et ante debitum tempus matrimonii gratiam appetiisset et
aberrasset: quoniam "quicunque aspicit mulierem ad concupiscendum eam,
jam moechatus est eam" [2611] ut qui voluntatis tempus non
exspectaverit. Is ipse ergo erat Dominus, qui tunc quoque damnabat
cupiditatem, quæ prævenit matrimonium. Cum ergo dicit Apostolus:
"Induite novum hominem, qui secundum Deum creatur," [2612] nobis dicit,
qui ab Omnipotentis voluntate efficti sumus, sicut sumus efficti.
"Veterem" autem dixit, non rescipiens ad generationem et
regenerationem, sed ad vitam inobedientiæ et obedienti regeneraæ.
"Pelliceas" autem "tunicas" [2613] existimat Cassianus esse corpora: in
quo postea et eum, et qui idem cum eo sentiunt, aberrasse ostendemus,
cure de ortu hominis, iis consequenter, quæ prius dicenda sunt,
aggrediemur expositionem. "Quoniam, inquit, qui a terrenis reguntur, et
generant, et generantur: Nostra autem conversatio est in coelo, ex quo
etiam Salvatorem exspectamus." [2614] Recte ergo nos hæ quoque dicta
esse scimus, quoniam ut hospites et advencta essæ peregrinantes debemus
vitam instituere; qui uxorem habent, ut non habentes; qui possident, ut
non possidentes; qui liberos procreant, ut mortales gignentes, ut
relicturi possessiones, ut etiam sine uxore victuri, si opus sit; non
cum immodico actione, et animo excelso.
Caput XV.--1 Cor. vii. 1; Luc. xiv. 26; Isa. lvi. 2, 3, Explicat.
Et rursus cure dicit: "Bonum est homini uxorem non tangere, sed propter
fornicationes unusquisque suam uxorem habeat;" [2615] id veluti
exponens, rursus dicit: "Ne vos tentet Satanas." [2616] Non enim iis,
qui continenter utuntur matrimonio propter solam liberorum
procreationem, dicit, "propter intemperantiam;" sed iis, qui finem
liberorum procreationis cupiunt transilire: ne, cure nimium annuerit
noster adversarius, excitet appetitionem ad alienas voluptates.
Fortasse autem quoniam iis, qui juste vivunt, resistit propter
æmulationem, et adversus eos contendit, volens eos ad suos ordines
traducere, per laboriosam continentiam eis vult præbere occasionera.
Merito ergo dicit: "Melius est matrimonio jungi quam uri," [2617] ut
"vir reddat debiturn uxori, et uxor viro, et ne frustrentur invicem"
[2618] hoc divino ad generationera dato auxilio. "Qui autem, inquiunt,
non oderit patrem, vel matrem, vel uxorem, vel filios, non potest meus
esse discipulus." [2619] Non jubet odisse proprium genus: "Honora"
enim, inquit, "patrein et matrein, ut tibi bene sit:" [2620] sed ne
abducaris, inquit, per appetitiones a ratione alienas, sed neque
civilibus moribus conformis fias. Domus enim constat ex genere,
civitates autem ex domibus; quemadmodum Paulus quoque eos, qui
occupantur in matrimonio, "mundo dixit placere." [2621] Rursus dicit
Dominus: "Qui uxorem duxit, ne expellat; et qui non duxit, ne ducat;"
[2622] qui ex proposito castitatis professus est uxorem non ducere
maneat cælebs. Utrisque ergo idem Dominus per prophetam Isaiam
convenientes dat promissiones sic dicens: "Ne dicat eunuchus: Sum
lignum aridum;" hæc enim dicit Dominus eunuchis: "Si custodieritis
sabbata mea, et feceritis quæ cunque pruodæcipio, dabo vobis locum
meliorem filiis et filiabus." [2623] Non sola enim justificat castitas,
sed nec sabbatum eunuchi, nisi fecerit mandata. Infert autem iis, qui
uxoremduxerunt, et dicit: "Electi mei non laborabunt in vanum, neque
procreabunt filios in exsecrationem, quiâ semen est benedictum a
Domino." [2624] Ei enim, qui secundum Logon filios procreavit et
educavit, et erudivit in Domino, sicut etiam ei, qui genuit per veram
catechesim et institutionem, merces quædam est proposita, sicut etiam
electo semini. Alii autem "exsecrationem" accipiunt esse ipsam
liberorum procreationem, et non intelligunt adversus illos ipsos ea
dicere Scripturam. Qui enim sunt revera electi Domini, non dogmata
decernunt, nec filios progignunt, qui sunt ad exsecrationem, et
hæreses. Eunuchus ergo, non qui per vim excisas habet partes, sed nec
qui cælebs est, dictus est, sed qui non gignit veritatem. Lignum hic
prius erat aridum; si autem Logo obedierit, et sabbata custodieri, per
abstinentiam a peccatis, et fecerit mandata erit honorabilior iis, qui
absque recta vitæ institutione solo sermone erudiuntur. "Filioli,
modicum" adhuc sum vobiscum," [2625] inquit Magister. Quare Paulus
quoque scribens ad Galatas, dicit: "Filioli mei, quos iterum parturio,
donec formetur in vobis Christus." [2626] Rursus ad Corinthios
scribens: "Si enim decies mille pædagogos," inquit, "habeatis in
Christo, sed non multos patres. In Christo enim per Evangelium ego
vosgenui." [2627] Propterea "non ingrediatur eunuchus in Ecclesiam
Dei," [2628] qui est sterilis, et non fert fructum, nec vitro
institutione, nec sermone. Sed "qui se" quidem "castrarunt" ab omni
peccato "propter regnum coelorum," [2629] ii sunt beati, qui a mundo
jejunant.
Caput XVI.--Jer. xx. 14; Job xiv. 3; Ps. l. 5; 1 Cor. ix. 27, Exponit.
"Exsecranda" autem "dies in qua natus sum, et ut non sit optanda,"
[2630] inquit Jeremias: non absolute exsecrandam dicens generationem,
sed populi peccata ægre ferens et inobedientiam. Subjungit itaque: "Cur
enim natus sum ut viderem labores et dolores, et in perpetuo probro
fuerunt dies mei?" [2631] Quin etiam omnes, qui prædicabant veritatem,
propier eorum, qui audiebant, inobedientiam, quæ rebantur ad poenam, et
veniebant in periculum. "Cur enim non fuit uterus matris meæ sepulcrum,
ne viderem affiictionem Jacob et laborera generis Isræl?" [2632] ait
Esdras propheta. "Nullus est a sorde mundus," ait Job, "nee si sit
quidera una dies vita ejus." [2633] Dicant ergo nobis, ubi fornicatus
est infans natus? vel quomodo sub Adæcecidit exsecrationem, qui nihil
est operatus? Restat ergo eis, ut videtur, consequenter, ut dicant
malam esse generationem, non solum corporis, sed etiam animæ, per quam
exsistit corpus. Et quando dixit David: "In peccatis conceptus sum, et
in iniquitatibus concepit me mater mea:" [2634] dicit prophetice quidem
matrem Evam; sed Eva quidem fuit "mater viventium;" et si is "in
peccatis fuit conceptus," at non ipse in peccato, neque vero ipse
peccatum. Utrum vero quicunque etiam a peccato ad fidem convertitur, a
peccandi consuetudine tanquam a "matre" converti dicatur ad "vitam,"
feret mihi testimonium unus ex duodecim prophetis, qui dixit: "Si
dedero primogenita pro impietate fructum yeniris mei, pro peccatis
animæ meæ." [2635] Non accusat eum, qui dixit: "Crescite et
multiplicamini:" [2636] sed primos post generationera motus, quorum
tempore Deum non cognoscimus, dicit "impietates." Si quis autem ea
ratione dicit malam generationem, idem eam dicat bonam, quatenus in
ipso veritatem cognoscimus. "Abluamini juste, et ne peccetis.
Ignorationem enim Dei quidam habent," [2637] videlicet qui peccant.
"Quoniam nobis est colluctatio non adversus camem et sanguinere, sed
adversus spiritalia." [2638] Potentes autem sunt ad tentandum
"principes tenebrarum hujus mundi," et ideo datur venia. Et ideo Paulus
quoque: "Corpus meum," inquit, "castigo, et in servitutem redigo;
quoniam qui certat, omnia continet," hoc est, in omnibus continet, non
ab omnibus abstinens, sed continenter utens iis, quæ utenda judicavit,
"illi quidera ut corruptibilem coronam accipiant; nos autem ut
incorruptibilem," [2639] in lucta vincentes, non autem sine pulvere
coronam accipientes. Jam nonnulli quoque præferunt viduam virgini, ut
qua, quam experta est, voluptatem magno animo contempserit.
Caput XVII.--Qui Nuptias Et Generationem Malas Asserunt, II Et Dei
Creationem Et Ipsam Evangelii Dispensationem Vituperant.
Sin autem malum est generatio, in malo blasphemi dicant fuisse Dominum
qui fuit particeps generationis, in malo Virginera quæ genuit. Hei
mihi! quot et quanta mala! Dei voluntatera maledictis incessunt, et
mysterium creationis, dum invehuntur in generationera. Et hinc
"Docesin" fingit Cassianus; hinc etiam Marcioni, et Valentino quoque
est corpus animale; quoniam homo, inquiunt, operam dans veneri,
"assimilatus est jumentis." [2640] Atqui profecto, cum libidine vere
insaniens, aliena inire voluerit, tunc revera, qui talis est,
efferatur: "Equi in feminas furentes facti sunt, unusquisque hinniebat
ad uxorem proximi sui." [2641] Quod si dicat serpentera, a brutis
animantibus accepta consilii sui ratione, Adamo persuasisse ut cum Eva
coire consentiret, tanquam alioqui, ut quidam existimant, protoplasti
hac natura usuri non fuissent: rursus vituperatur creatio, ut quæ
rationis expertium animantium natura homines fecerit imbecilliores,
quorum exempla consecuti sunt, qui a Deo primi formati fuere. Sin autem
natura quidem eos sicut bruta deduxit ad filiorum procreationem; moti
autem sunt citius quam oportuit, fraude inducti, cura adhuc essent
juvenes; justum quidera est Dei judicium in eos qui non exspectarunt
ejus voluntatera: sancta est autem generatio, per quam mundus
consistit, per quam essentiæ, per quara naturæ, per quam angeli, per
quam potestates, per quam animæ, per quam præcepta, per quam lex, per
quam Evangelium, per quam Dei cognitio. "Et omnis caro fenum, et omnis
gloria ejus quasi flos feni; et fenum quidem exsiccatur, flos autem
decidit, sed verbum Domini manet," [2642] quod unxit artimam et uniit
spiritui. Quomodo autem, qure est in Ecclesia nostra, [2643] oeconomia
ad finem perduci potuisset absque corpore, cum etiam ipse, qui est
caput Ecclesire, in came quidem informis et specie carens vitam
transiit, ut doceret nos respicere ad naturam divinæ causespicere ad
naturam divinnsiit, æinformem et incorpoream? "Arbor enim vitæ," inquit
prophem, "est in bono desiderio," [2644] docens bona et munda
desideria, quæ sunt in Domino vivente. Jam vero volunt viri cure uxore
in matrimonio consuetudinem, quæ dicta est "cognitio," esse peccatum:
eam quippe indicari ex esu "ligni boni et mali," [2645] per
significationem hujus vocabuli "cognovit," [2646] quæ mandati
tmnsgressionem notat. Si autem hoc im est, veritatis quoque cognitio,
est esus ligni vitre. Potest ergo honestum ac moderatum matrimonium
illius quoque ligni esse particeps. Nobis autem prius dictum est, quod
licet bene et male uti matrimonio; et hoc est lignum "cognitionis," si
non transgrediamur leges matrimonii. Quid vero? annon Servator noster,
sicut animam, ita etiam corpus cumvit ab affectionibus? Neque vero si
esset caro inimica animæ, inimicam per sanitatis restitutionem advenus
ipsam muniisset. "Hoc autem dico, fratres, quod caro et sangnis regnum
Dei non possunt possidere, neque corruptio possidet incorruptionem."
[2647] Peccatun enim, cure sit "corruptio," non potest babere
societatem cure incorruptione," quæ est justitia. "Adeo stulti,"
inquit, "estis? cure spiritu coeperitis, nunc came consummamini."
[2648]
Caput XVIII.--Duas Extremas Opiniones Esse Vitandas: Primam Illorum Qui
Creatoris Odio a Nuptiis Abstinent; Alteram Illorum Qui Hinc Occasionem
Arripiunt Nefariis Libidinibus Indulgendi.
Justitiam ergo et salutis harmoniam, quæ est veneranda firmaque, alii
quidem, ut ostendimus, nimium intenderunt, blaspheme ac maledice cure
quavis impietate suscipientes continentiam; cure pie liceret
castitatem, qu secundum sanam regulam instituitur, eligere; gratias
quidem agendo propter datam ipsis gratiam, non habendo antem odio
creatumm, neque eos aspernando, qui juncti sunt matrimonio; est enim
creatus mundus, cream est etiam castitas; ambo autem agant gratias in
iis, in quibus sunt collocati, si modo ea quoque norunt, in quibus sunt
collocati. Alii autem effrenati se petulanter et insolenter gesserunt,
revem "effecti equi in feminas insanientes, et ad proximorum suorum
uxores hinnientes;" [2649] ut quiet ipsi contineri non possint, et
proximis suis persuadeant ut dent operam voluptati;" infeliciter illas
audientes Scriptums: "Quæ tibi obtigit, partem pone nobiscum, crumenam
autem unam possideamus communem, et unum fiat nobis marsupium." [2650]
Propter eos idem propheta dicit, nobis consulens: "Ne ambulaveris in
via cum ipsis, declixia pedem tuum a semitis eorum. Non enim injuste
tenduntur retia pennatis. Ipsi enim, cure sint sanguinum participes,
thesauros malorum sibi recondunt;" [2651] hoc est, sibi affectantes
immunditiam, et proximos similia docentes, bellatores, percussores
caudis suis, [2652] ait propheta, quas quidem Græci kerkous appellant.
Fuerint autem ii, quos significat prophetia, libidinosi intemperantes,
qui sunt caudis suis pugnaces, tenebrarum "irreque filii," [2653] erede
polluti, manus sibi afferentes, et homicidæ propinquorum. "Expurgate
ergo vetus fermentum, ut sitis novo conspersio," [2654] nobis exclamat
Apostolus. Et rursus, propter quosdam ejusmodi homines indignans,
præcipit, "Ne conversari quidem, si quis frater nominetur vel
fornicator, vel avarus, vel idololatra, vel maledicus, vel ebriosus,
vel raptor; cum eo, qui est talis, ne una quidem comedere. Ego enim per
legem legi mortuus sum," inquit; "ut Deo vivare, cum Christo sum
crucifixus; vivo autem non amplius ego," ut vivebam per cupiditates;
"vivit autem in me Christus," caste et beate per obedientiam
præceptorum. Quare tune quidem in came vivebam camaliter: "quod autem
nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei." [2655] --"In viam gentium
ne abieritis, et ne ingrediamini in urbem Samaritanorum," [2656] a
contraria vitæ institutione nos dehortans dicit Dominus; quoniam
"Iniquorum virorum mala est conversatio; et hæ sunt vitæ omnium, qui
ea, quæ sunt iniqua, efficiunt." [2657] --"Væ homini illi," inquit
Dominus; "bonum esset el, si non natus esset, quam ut unum ex electis
meis scandalizaret. [2658] Melius esset, ut ei mola circumponeretur, et
in mari demergeretur, quam ut unum ex meis perverteret. [2659] Nomen
enim Dei blasphematur propter ipsos." [2660] Unde præ clare Apostolus:
"Scripsi," inquit, "vobis in epistola, non conversari cure
fornicatoribus," [2661] usque ad illud: "Corpus autem non fornicationi,
sed Domino, et Dominus corpori." [2662] Et quod matrimonium non dicat
fomicationem, ostendit eo, quod subiungit: "An nescitis, quod qui
adhæret meretrici, unum est corpus?" [2663] An meretricem quis dicet
virginem, priusquam nubat? "Et ne fraudetis," inquit, "vos invicem,
nisi ex consensu ad tempus:" [2664] per dictionem, "fraudetis,"
ostendens matrimonii debitum esse liberorum procreationem: quod quidem
in iis, quæ præcedunt, ostendit, dicens: "Mulieri vir debitum reddat;
similiter autem mulier quoque viro;" [2665] post quam exsolutionem, in
domo custodienda, et in ea quæ est in Christo fide, adjutrix est. Et
adhuc apertius, dicens: "Iis, qui sunt juncti matrimonio, præcipio,
inquit, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non sepamri; sin autem
separata fuerit, maneat innupta, vel viro reconcilietur; et virum
uxorem non dimittere. Reliquis autem dico ego, non Dominus: Si quis
frater," [2666] usque ad illud: "Nunc autem sancta est." [2667] Quid
autem adhæc dicunt, qui in legem invehuntur, et in matrimonium, quasi
sit solum a lege concessum, non autem etiam in Novo Testamento? Quid ad
has leges latas possunt dicere, qui sationem abhorrent et generationem?
cure "episcopum" quoque, "qui domui recte præsit," [2668] Ecclesiquoæ
ducem constituat; domum autem Dominicam "imius mulieris" constituat
conjugium. [2669] "Omnia" ergo dicit esse "munda mundis; pollutis autem
et infidelibus nihil est mundum, sed polluta est eorum et mens, et
conscientia." [2670] De ea autem voluptate, quæ est præter regulam: "Ne
erretis," inquit; "nec fornicatores, nec idololatræ, nec adulteri, nec
molles, nec masculorum concubitores, neque avari, neque fures, neque
ebnosi, neque maledici, nec raptores, regnum Dei possidebunt; et nos
quidem abluti sum us," [2671] qui in his eramus; qui autem in hanc
tingunt intemperantiam, ex temperantia in fornicationem baptizant,
voluptatibus et affectibus esse indulgendum decernentes, incontinentes
ex moderatis fieri docentes, et in spe sua membrorum suorum impudentiæ
affixi; ut a regno Dei abdicentur, non autem ut inscribantur, qui ad
eos ventitant, efficientes; sub falso nominatæ cognitionis titulo, eam,
qu, efficiæ ad exteriores ducit tenebras, viam ingredientes. "Quod
reliquum est, fratres, quæcuque vera, quæcunque honesta, quæcunque
justa, quatres, quam æcunque casta, quæcunque amabilia, ques, æcunque
bonbilia, ques, quam ingreæ famue bonbilia, ques, quam ingredientæ; si
qua virtus, et si qua laus, ea considerate; quæ et didicistis; quæ
etiam accepistis et audiistis et vidistis in me, ea facite; et Deus
pacis erit vobiscum." [2672] Et Petrus similia dicit in Epistola: "Ut
fides vestra et spes sit in Deum, cure animas vestras castas
effeceritis in obedientia veritatis;" [2673] quasi filii obedientiæ,
non configurati prioribus desideriis, quæ fuerunt in ignorantia; sed
secundum eum, qui vocavit vos, sanctum, et ipsi sancti sitis in omni
conversatione. Quoniam scriptum est: "Sancti eritis, quoniam ego
sanctus sum." [2674] Verumtamen quæ adversus eos, qui cognitionem falso
nomine simulant, necessario suscepta est a nobis disputatio; nos
longius, quam par sit, abduxit, et omtionem effecit prolixiorem. Unde
tertius quoque liber Stromateus eorum, quæ sunt de vera philosophia,
commentariorum, hunc finem habeat.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
Elucidations.
I.
(See p. 381, [55]cap. i.)
In his third book, Clement exposes the Basilidians and others who
perverted the rule of our Lord, which permissively, but not as of
obligation, called some to the self-regimen of a single life, on
condition of their possessing the singular gift requisite to the same.
True continence, he argues, implies the command of the tongue, and all
manner of concupiscence, such as greed of wealth, or luxury in using
it. If, by a divine faculty and gift of grace, it enables us to
practice temperance, very well; but more is necessary. As to marriage,
he states what seems to him to be the truth. We honour celibate
chastity, and esteem them blest to whom this is God's gift. We also
admire a single marriage, and the dignity which pertains to one
marriage only; admitting, nevertheless, that we ought to compassionate
others, and to bear one another's burdens, lest any one, when he thinks
he stands, should himself also fall. The apostle enjoins, with respect
to a second marriage, "If thou art tempted by concupiscence, resort to
a lawful wedlock."
Our author then proceeds to a castigation of Carpocrates, and his son
Epiphanes, an Alexandrian on his father's side, who, though he lived
but seventeen years, his mother being a Cephallenian, received divine
honours at Sama, where a magnificent temple, with altars and shrines,
was erected to him; the Cephallenians celebrating his apotheosis, by a
new-moon festival, with sacrifices, libations and hymns, and
convivialities. This youth acquired, from his father, a knowledge of
Plato's philosophy and of the circle of the sciences. He was the author
of the jargon about monads, [2675] of which see Irenæus; and from him
comes the heresy of those subsequently known as Carpocratians. He left
a book, De Justitia, in which he contends for what he represents as
Plato's idea of a community of women in sexual relations. Justly does
our author reckon him a destroyer alike of law and Gospel, unworthy
even of being classed with decent heretics; and he attributes to his
followers all those abominations which had been charged upon the
Christians. This illustrates the terrible necessity, which then
existed, of drawing a flaming line of demarcation between the Church,
and the wolves in sheeps' clothing, who thus dishonoured the name of
Christ, by associating such works of the devil with the adoption of a
nominal discipleship. It should be mentioned that Mosheim questions the
story of Epiphanes. (See his Hist. of the First Three Centuries, vol.
i. p. 448.)
II.
(See p. 383, cap. ii. note 1.)
The early disappearance of the Christian agapæ may probably be
attributed to the terrible abuse of the word here referred to, by the
licentious Carpocratians. The genuine agapæ were of apostolic origin (2
Pet. ii. 13; Jude 12), but were often abused by hypocrites, even under
the apostolic eye (1 Corinthians 11:21). In the Gallican Church, a
survival or relic of these feasts of charity is seen in the pain béni;
and, in the Greek churches. in the antidoron or eulogiæ distributed to
non-communicants at the close of the Eucharist, from the loaf out of
which the bread of oblation is supposed to have been cut.
III.
(See p. 383, note 3.)
Next, he treats of the Marcionites, who rejected marriage on the ground
that the material creation is in itself evil. Promising elsewhere to
deal with this general false principle, he refutes Marcion, and with
him the Greeks who have condemned the generative law of nature,
specifying Heraclitus, Empedocles, the Sibyl, Homer, and others; but he
defends Plato against Marcion, who represents him as teaching the
depravity of matter. He proceeds to what the dramatists have exhibited
of human misery. He shows the error of those who represent the
Pythagoreans as on that account denying themselves the intimacies of
conjugal society; for he says they practiced this restraint, only after
having given themselves a family. He explains the prohibition of the
bean, by Pythagoras, on the very ground, that it occasioned sterility
in women according to Theophrastus. Clement expounds the true meaning
of Christ's words, perverted by those who abstained from marriage not
in honour of encraty, but as an insane impeachment of the divine wisdom
in the material creation.
IV.
(See p. 385, note 3.)
He refutes the Carpocratians, also, in their slanders against the
deacon Nicolas, showing that the Nicolaitans had abused his name and
words. Likewise, concerning Matthias, he exposes a similar abuse. He
castigates one who seduced a maiden into impurity by an absurd
perversion of Scripture, and thoroughly exposes this blasphemous abuse
of the apostolic text. He subjoins another refutation of one of those
heretics, and allows that some might adopt the opinion of his dupes,
if, as the Valentinians would profess, only spiritual communion were
concerned.
Seeing, however, that these heretics, and the followers of Prodicus,
who wrongfully call themselves gnostics, claimed a practical indulgence
in all manner of disgusting profligacies, he convicts them by arguments
derived from right reason and from the Scriptures, and by human laws as
well. Further, he exposes the folly of those who pretended that the
less honourable parts of man are not the work of the Creator, and
overwhelms their presumption by abundant argument, exploding, at the
same time, their corruptions of the sacred text of the Scriptures.
V.
(See p. 388, note 3.)
To relieve himself of a more particular struggle with each individual
heresy, he proceeds to reduce them under two heads: (1) Those who teach
a reckless mode of life (adiaphoros zen), and (2) those who impiously
affect continence. To the first, he opposes the plain propriety and
duty of a decorous way of living continently; showing, that as it
cannot be denied that there are certain abominable and filthy lusts,
which, as such, must be shunned, therefore there is no such thing as
living "indifferently" with respect to them. He who lives to the flesh,
moreover, is condemned; nor can the likeness and image of God be
regained, or eternal life be ensured, save by a strict observance of
divine precepts. Further, our author shows that true Christian liberty
consists, not, as they vociferate, in self-indulgence, but, on the
contrary, is founded in an entire freedom from perturbations of mind
and passion, and from all filthy lusts.
VI.
(See p. 389, note 4.)
As to the second class of heretics, he reproves the contemners of God's
ordinance, who boast of a false continence, and scorn holy matrimony
and the creation of a family. He contends with them by the authority of
St. John, and first answers objections of theirs, based on certain
apocryphal sayings of Christ to Salome; next, somewhat obscurely, he
answers their notions of laws about marriage imposed in the Old Law,
and, as they pretend, abrogated in the New; thirdly, he rebukes their
perpetual clatter about the uncleanness of conjugal relations; and,
fourth, he pulverizes their arguments derived from the fact, that the
children of the resurrection "neither marry, nor are given in
marriage."
Then he gives his attention to another class of heretics boasting that
they followed the example of Christ, and presuming to teach that
marriage is of the devil. He expounds the exceptional celibacy of the
Messiah, by the two natures of the Godman, which need nothing but a
reverent statement to expose the fallacy of arguing from His example in
this particular, seeing He, alone, of all the sons of men, is thus
supreme over all considerations of human nature, pure and simple, as it
exists in the sons of Adam. Moreover, He espoused the Church, which is
His wife. Clement expounds very wisely those sayings of our Lord which
put honour upon voluntary celibacy, where the gift has been imparted,
for His better service.
And here let it be noted, how continually the heresies of these times
seem to turn on this matter of the sexes. It is impossible to cleanse a
dirty house, without raising a dust and a bad smell; and heathenism,
which had made lust into a religion, and the worship of its gods a
school of gross vice, penetrating all classes of society, could not be
exorcised, and give place to faith, hope and charity, without this
process of conflict, in which Clement distinguishes himself. At the
same time, the wisdom of our Lord's precepts and counsels are manifest,
in this history. Alike He taught the sanctity and blessedness of
marriage and maternity, and the exceptional blessedness of the celibate
when received as a gift of God, for a peculiar ministry. Thus heathen
morals were rebuked and castigated, womanhood was lifted to a sphere of
unwonted honour, and the home was created and sanctified in the purity
and chastity of the Christian wife; while yet a celibate chastity was
recognised as having a high place in the Christian system. The Lord
prescribes to all, whether married or unmarried, a law of discipline
and evangelical encraty. The Christian homes of England and America may
be pointed out, thank God, as illustrating the divine wisdom; while the
degraded monasteries of Italy and Spain and South America, with the
horrible history of enforced celibacy in the Latin priesthood, are
proofs of the unwisdom of those who imported into the Western churches
the very heresies and abortive argumentations which Clement disdains,
while he pulverizes them and blows them away, thoroughly purging his
floor, and burning up this chaff.
VII.
(See p. 390, note 16.)
Here it is specially important to observe what Clement demonstrates,
not only from the teachings of the apostles, of Elijah and Samuel and
the Master Himself, but, finally and irrefragably, from the apostolic
example. He names St. Peter here as elsewhere, and notes his memorable
history as a married man. [2676] He supposes St. Paul himself to have
been married; and he instances St. Philip the deacon, and his married
daughters, besides giving the right exposition of a passage which
Carpocrates had shamefully distorted from its plain significance.
VIII.
(See p. 391, [56]note 18.)
He passes to a demonstration of the superiority of Christian continence
over the sort of self-constraint lauded by Stoics and other
philosophers. God only can enable man to practice a genuine continence,
not merely contending with depraved lusts, but eradicating them. Here
follow some interesting examples drawn from the brahmins and fakirs of
India; interesting tokens, by the way, of the assaults the Gospel had
already made upon their strongholds about the Ganges.
IX.
(See, p. 392, note 4.)
Briefly he explains another text, "Sin shall not have dominion over
you," which the heretics wrested from the purpose and intent of St.
Paul. He also returns to a passage from the apocryphal Gospel of the
Hebrews, and to the pretended conversation of Christ with Salome,
treating it, perhaps, with more consideration than it merits.
X.
(See p. 392, note 11.)
But this Gospel of the Hebrews, and another apocryphal Gospel, that of
the Egyptians, may be worthy of a few words just here. Jones (On the
Canon, vol. i. p. 206) very learnedly maintains that Clement "never saw
it," nor used it for any quotation of his own. And, as for a Gospel
written in the Hebrew tongue, Clement could not read Hebrew; the single
citation he makes out of it, being, probably, at second hand. Greatly
to the point is the argument of Lardner, [2677] therefore, who says, as
settling the question of the value of these books, "If Clement, who
lived at Alexandria, and was so well acquainted with almost all sorts
of books, had (but a slight, or) no knowledge at all of them, how
obscure must they have been; how little regarded by Catholic
Christians."
XI.
(See p. 393, note 5; also Elucidation xvii. p. 408, infra.)
Ingenious is Clement's exposition of that saying of our Lord, "Where
two or three are met together in my name," etc. He explodes a monstrous
exposition of the text, and ingeniously applies it to the Christian
family. The husband and the wife living in chaste matrimony, and the
child which God bestows, are three in sweet society, who may claim and
enjoy the promise. This reflects great light upon the Christian home,
as it rose, like a flower, out of the "Church in the house." Family
prayers, the graces before and after meat, the hymn "On lighting the
lamps at eventide," and the complines, or prayers at bedtime, are all
the products of the divine contract to be with the "two or three" who
are met in His name to claim that inconceivably precious promise. Other
texts from St. Matthew are explained, in their Catholic verity, by our
venerable author.
XII.
(See p. 394, note 1.)
He further expounds the Catholic idea of marriage, and rescues, from
heretical adulteration, the precept of Moses (Ex. xix. 15); introducing
a lucid parallel, with the Apostolic command, [2678] "Come out from
among them, and be separate," etc. He turns the tables on his foul
antagonists; showing them that this very law obliges the Catholic
Christian to separate himself alike from the abominations of the
heathen, and from the depraved heretics who abuse the word of God, and
"wrest the Scriptures to their own destruction." This eleventh chapter
of the third book abounds in Scriptural citations and expositions, and
is to be specially praised for asserting the purity of married life, in
connection with the inspired law concerning fasting and abstinence (1
Cor. vii. 3-5), laid down by the reasonably ascetic St. Paul.
XIII.
(See p. 396, note 5.)
The melancholy example of Tatian is next instanced, in his departures
from orthodox encraty. Against poor Tatian's garrulity, he proves the
sanctity of marriage, alike in the New and the Old Testaments. A
curious argument he adduces against the ceremonial washing prescribed
by the law (Lev. xv. 18), but not against the same as a dictate of
natural instinct. He considers that particular ceremonial law a protest
against the polygamy which God tolerated, but never authorized, under
Moses; and its abrogation (i.e., by the Synod of Jerusalem), is a
testimony that there is no uncleanness, whatever, in the chaste society
of the married pair, in Christ. He rescues other texts from the profane
uses of the heretics, proving that our duty to abstain from laying up
treasures here, merely layouts the care of the poor and needy; and that
the saying, that "the children of the kingdom neither marry nor are
given in marriage," respects only their estate after the resurrection.
So the command about "caring for the things of God," is harmonized with
married life. But our author dwells on the apostle's emphatic counsels
against second marriages. It is noteworthy how deeply Clement's
orthodoxy has rooted itself in the Greek churches, where the clergy
must be once married, but are not permitted to marry a second time.
A curious objection is met and dismissed. The man who excused himself
"because he had married a wife," was a great card for heretical
manipulations; but no need of saying that Clement knows how to turn
this, also, upon their own hands.
XIV.
(See p. 398, note 8.)
Julius Cassianus (assigned by Lardner to a.d. 190) was an Alexandrian
Encratite, of whom, whatever his faults, Clement speaks not without
respect. He is quoted with credit in the Stromata (book i. cap. xxi. p.
324), but comes into notice here, as having led off the school of
Docetism. But Clement does not treat him as he does the vulgar and
licentious errorist. He reproves him for his use of the Gospel
according to the Egyptians, incidentally testifying to the Catholic
recognition of only four Gospels. He refutes a Platonic idea of
Cassian, as to the pre-existence of the soul. Also, he promises a full
explanation, elsewhere, of "the coats of skins" (which Cassian seems to
have thought the flesh itself), wherewith Adam and Eve were clothed.
Lardner refers us to Beausobre for a curious discussion of this matter.
Clement refutes a false argument from Christ's hyperbole of hatred to
wife and children and family ties, and also gives lucid explanations of
passages from Isaiah, Jeremiah, and Ezra, which had been wrested to
heretical abuse. In a similar manner, he overthrows what errorists had
built upon Job's saying, "who can bring a clean thing out of the
unclean;" as also their false teachings on the texts, "In sin hath my
mother conceived me," "the fruit of my body for the sin of my soul,"
and the apostolic instance of the athlete who is "temperate in all
things."
XV.
(See p. 400, [57]cap. xvii. and 401, note 2.)
He proclaims the purity of physical generation, because of the
parturition of the Blessed Virgin; castigating the docetism of Cassian,
who had presumed to speak of the body of Jesus as a phantasm, and the
grosser blasphemies of Marcion and Valentinus, equally destructive to
the Christ of the Gospel. [2679] He overturns the whims of these latter
deceivers, about Adam's society with his wife, and concludes that our
Lord's assumption of the flesh of His mother, was a sufficient
corroboration of that divine law by which the generations of mankind
are continued.
XVI.
(See p, 402, note 8.)
From all which Clement concludes that his two classes of heretics are
alike wanderers from Catholic orthodoxy; whether, on the one hand,
under divers pretexts glorifying an unreal continence against
honourable marriage, or, on the other, persuading themselves as
speciously to an unlimited indulgence of their sinful lusts and
passions. Once more he quotes the Old Testament and the New, which
denounce uncleanness, but not the conjugal relations. He argues with
indignation upon those who degrade the estate to which a bishop is
called as "the husband of one wife, ruling his own house and children
well." Then he reverts to his idea of "the two or three," maintaining
that a holy marriage makes the bishop's home "a house of the Lord" (see
note 75, p. 1211, ed. Migne). And he concludes the book by repeating
his remonstrance against the claim of these heretics to be veritable
Gnostics,--a name he will by no means surrender to the enemies of
truth.
XVII.
([58]On Matt. xviii. 20, p. 393; and, see Elucidation XI, supra.)
To the interpretation I have thought preferable, and which I ventured
to enlarge, it should be added that our author subjoins others, founded
on flesh, soul, and spirit; on vocation, election, and the Gnostic
accepting both; and on the Jew and the Gentile, and the Church gathered
from each race.
Over and over again Clement asserts that a life of chaste wedlock is
not to be accounted imperfect.
On the celibate in practice, see Le Célibat des Prêtres, par l'abbé
Chavard, Genèva, 1874.
XVIII.
The Commentaria of Le Nourry have been my guide to the brief analysis
of these Elucidations, though I have not always allowed the learned
Benedictine to dictate an opinion, or to control my sense of our
author's argument.
__________________________________________________________________
[2675] See vol. i. p. 332, note 4, this series.
[2676] See the touching story of St. Peter's words to his wife as she
was led to martyrdom (Stromata, book vii. p. 451, Edinburgh Edition).
[2677] Works, ii. 252. See, also, the apocryphal collection in this
series, hereafter.
[2678] 2 Cor. vi. 17. Compare Ex. xxix. 45, and Lev. xxvi. 12.
[2679] In using the phrase ecclesia nostra (he kata ten Ekklesian kath'
hemas), which I take to refer to the church militant, we encounter a
formula which we use differently in our day.
__________________________________________________________________
[2440] After much consideration, the Editors have deemed it best to
give the whole of this book in Latin. [In the former Book, Clement has
shown, not without a decided leaning to chaste celibacy, that marriage
is a holy estate, and consistent with the perfect man in Christ. He now
enters upon the refutation of the false-Gnostics and their licentious
tenets. Professing a stricter rule to begin with, and despising the
ordinances of the Creator, their result was the grossest immorality in
practice. The melancholy consequences of an enforced celibacy are,
here, all foreseen and foreshown; and this Book, though necessarily
offensive to our Christian tastes, is most useful as a commentary upon
the history of monasticism, and the celibacy of priests, in the Western
churches. The resolution of the Edinburgh editors to give this Book to
scholars only, in the Latin, is probably wise. I subjoin a succint
analysis, in the elucidations.]
[2441] Matt. xix. 11, 12.
[2442] Matt. xix. 11, 12.
[2443] 2 Cor. ix. 13, 15.
[2444] Gal. vi. 2.
[2445] 2 Cor. x. 12.
[2446] 1 Cor. vii. 9.
[2447] Vid. Irenæum, lib. i. c. 2, p. 51.
[2448] Ex. xx. 13.
[2449] Matt. v. 28.
[2450] Ex. xx. 17.
[2451] Deut. xxii. 22.
[2452] [[59]Elucidation II.]
[2453] Jude 8-17.
[2454] [[60]Elucidation III.]
[2455] Rom. vii. 24.
[2456] Matt. viii. 22; Luke ix. 60.
[2457] Matt. vi. 24; Luke xvi. 13.
[2458] [Elucidation IV.]
[2459] Matt. v. 24; Luke vi. 30.
[2460] Eph. iv. 20-24.
[2461] Eph. v. 1-4.
[2462] Eph. v. 5-11.
[2463] Rom. vi. 16.
[2464] Num. xxv. 8; 1 John i. 6, 7.
[2465] Matt. v. 20.
[2466] Dan. i. 1.
[2467] Ps. cxviii. 9.
[2468] Jer. x. 2.
[2469] Luke xi. 40.
[2470] Matt. v. 25.; Luke xii. 58.
[2471] Matt. v. 16.
[2472] Gen. i. 28, ix. 1.
[2473] Gen. i. 29; ix. 2, 3.
[2474] Ex. xxi. 24.
[2475] Ex. xxii. 1.
[2476] Deut. vi. 5.
[2477] Deut. xxvii. 15.
[2478] Mal. iii. 15.
[2479] Jer. xii. 1.
[2480] Rom. iii. 8.
[2481] Mal. ii. 17.
[2482] [[61]Elucidation V.]
[2483] 1 Cor. vi. 13, x. 23.
[2484] Gal. v. 13.
[2485] John iii. 3.
[2486] Col. ii. 11.
[2487] Col. iii. 4, 10.
[2488] 1 John. ii. 4.
[2489] [[62]Elucidation VI.]
[2490] 1 John ii. 18, 19.
[2491] Matt. v. 17.
[2492] Matt. xix. 6; Mark. x. 9.
[2493] 1 Cor. vii. 14.
[2494] Matt. xix. 3; Mark x. 2.
[2495] Matt. xxii. 30; Mark xii. 23; Luke xx. 35.
[2496] 1 Cor. vi. 13.
[2497] Rom. xiv. 17.
[2498] Jas. iv. 6; 1 Pet. v. 5.
[2499] Matt. xix. 6; Mark x. 9.
[2500] Matt. xxiv. 37; Luke xvii. 28.
[2501] Luke xviii. 8.
[2502] Matt. xxiv. 19; Mark xiii. 17; Luke xxi. 23.
[2503] Acts i. 7.
[2504] Matt. xix. 11, 12.
[2505] Matt. xix. 10, 11.
[2506] 1 Tim. iv. 1, 3.
[2507] Col. ii. 18, 23.
[2508] 1 Cor. vii. 27.
[2509] 1 Cor. vii. 2, 5.
[2510] Rom. xiv. 3.
[2511] Matt. xi. 18, 19.
[2512] [[63]Elucidation VII.]
[2513] 1 Cor. ix. 5.
[2514] [De disconissa primitiva, confer Bunsenium, apud Hippol., vol.
iii. p. 41.]
[2515] Rom. xiv. 17.
[2516] Matt. v. 42.
[2517] Matt. xxv. 35, 36.
[2518] Matt. xxv. 40.
[2519] Prov. xix. 17.
[2520] Prov. iii. 27.
[2521] Prov. iii. 3.
[2522] Prov. x. 4.
[2523] Prov. xiii. 8.
[2524] Matt. xix. 16; Mark x. 17; Luke xviii. 18.
[2525] Prov. xiii. 11.
[2526] Prov. xi. 23.
[2527] Ps. cxi. 9.
[2528] Matt. vi. 19.
[2529] Hagg. i. 6.
[2530] Luke xii. 16-20.
[2531] [[64]Elucidation VIII.]
[2532] Matt. vii. 7.
[2533] Rom. xiii. 12, 13, 14.
[2534] Matt. xix. 12.
[2535] Heb. ix. 14.
[2536] [[65]Elucidation IX.]
[2537] Rom. vi. 14.
[2538] Rom. vi. 15.
[2539] 2 Cor. v. 10.
[2540] 2 Cor. v. 16, 17.
[2541] 2 Cor. vi. 14, 15, 16.
[2542] 2 Cor. vii. 1.
[2543] [[66]Elucidation X.]
[2544] Eph. ii. 5.
[2545] Rom. v. 12-14.
[2546] Gen. iii. 20.
[2547] Phil. i. 20-24.
[2548] Ps. xlviii. 21.
[2549] [[67]Elucidation XI.]
[2550] Matt. xviii. 20.
[2551] 1 Cor. vii. 7.
[2552] [[68]Elucidation XII.]
[2553] Ex. xx. 17.
[2554] Matt. v. 27, 28.
[2555] Deut. xxi. 11, 12, 13.
[2556] Ex. xix. 20.
[2557] 2 Cor. vi. 16, 17, 18.
[2558] 2 Cor. vii. 1.
[2559] 2 Cor. xi. 2.
[2560] 2 Cor. xi. 3.
[2561] 1 Pet. ii. 11, 12, 15, 16.
[2562] Rom. vi. 2, 6.
[2563] Rom. vi. 13.
[2564] Rom. vii. 7.
[2565] Rom. vii. 18.
[2566] Rom. vii. 17.
[2567] Rom. vii. 20, 23, 24.
[2568] Rom. viii. 2, 3, 4.
[2569] Rom. viii. 10, 11.
[2570] Rom. viii. 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 15.
[2571] 1 Cor. vii. 5.
[2572] 1 Cor. vii. 24.
[2573] Rom. viii. 2.
[2574] 1 Cor. vii. 39, 40.
[2575] Rom. vii. 4.
[2576] 2 Cor. xi. 3.
[2577] [[69]Elucidation XIII.]
[2578] 1 Cor. vii. 5.
[2579] Matt. vi. 24.
[2580] Gen. iv. 25.
[2581] 1 Cor. vii. 5.
[2582] Matt. xix. 6.
[2583] Rom. vii. 4.
[2584] Rom. vii. 12.
[2585] John iii. 6.
[2586] 1 Cor. vii. 14.
[2587] Rom. vii. 4.
[2588] 1 Tim. iv. 1, 2, 3, 4, 5.
[2589] Rom. xiv. 21.
[2590] 1 Cor. vii. 8.
[2591] Rom. xiv. 19.
[2592] Sophon. iii. 19.
[2593] Matt. vi. 19.
[2594] Isa. l. 9.
[2595] John vi. 27.
[2596] Luke xx. 35.
[2597] Luke xx. 34.
[2598] Matt. xxiii. 9.
[2599] Matt. xxiii. 9.
[2600] 1 Cor. vii. 32, 33, 34.
[2601] 1 Cor. vi. 18.
[2602] Isa. l. 1.
[2603] 1 Tim. v. 14, 15.
[2604] 1 Tim. iii. 15.
[2605] Luke xix. 20.
[2606] Ps. vi. 8.
[2607] [Elucidation XIV.]
[2608] Isa. lvi. 3.
[2609] 2 Cor. xi. 3.
[2610] Matt. xviii. 11, 12.
[2611] Matt. v. 28.
[2612] Eph. iv. 24.
[2613] Gen. iii. 21.
[2614] Phil. iii. 20.
[2615] 1 Cor. vii. 1, 2.
[2616] 1 Cor. vii. 5.
[2617] 1 Cor. vii. 9.
[2618] 1 Cor. vii. 3, 5.
[2619] Luke xiv. 26.
[2620] Ex. xx. 12.
[2621] 1 Cor. vii. 33.
[2622] 1 Cor. vii. 10, 11.
[2623] Isa. lvi. 3, 4, 5.
[2624] Isa. lxv. 23.
[2625] John xiii. 33.
[2626] Gal. iv. 19.
[2627] 1 Cor. iv. 15.
[2628] Deut. xxiii. 1.
[2629] Matt. xix. 12.
[2630] Jer. xx. 14.
[2631] Jer. xx. 18.
[2632] 4 Esdr. v. 35.
[2633] Job xiv. 4, 5.
[2634] Ps. l. 7.
[2635] Mic. vi. 7.
[2636] Gen. i. 28.
[2637] 1 Cor. xv. 34. Clement reads here eknipsate, "wash," instead of
eknepsate, "awake."
[2638] Eph. vi. 12.
[2639] 1 Cor. ix. 27, 25.
[2640] Ps. xlviii. 13, 21.
[2641] Jer. v. 8.
[2642] Isa. xl. 6, 7, 8.
[2643] [[70]Elucidation XV.]
[2644] Prov. xiii. 12.
[2645] Gen. iii. 5.
[2646] Gen. iv. 1.
[2647] 1 Cor. xv. 50.
[2648] Gal. iii. 3.
[2649] Jer. v. 8.
[2650] Prov. i. 14.
[2651] Prov. i. 15, 16, 17.
[2652] Apoc. ix. 10.
[2653] Eph. ii. 3.
[2654] 1 Cor. v. 7.
[2655] Gal. ii. 19, 20.
[2656] Matt. x. 5.
[2657] Prov. i. 18, 19.
[2658] Matt. xxvi. 24.
[2659] Matt. xviii. 6 seqq.
[2660] Rom. ii. 24.
[2661] 1 Cor. v. 11.
[2662] 1 Cor. vi. 13.
[2663] 1 Cor. vi. 16.
[2664] 1 Cor. vii. 5.
[2665] 1 Cor. vii. 3.
[2666] 1 Cor. vii. 10, 11, 12.
[2667] 1 Cor. vii. 14.
[2668] 1 Tim. iii. 2, 4; Tit. i. 6.
[2669] [[71]Elucidation XVI.]
[2670] Tit. i. 15.
[2671] 1 Cor. vi. 9, 10, 11.
[2672] Phil. iv. 8, 9.
[2673] 1 Pet. i. 21, 22.
[2674] 1 Pet. i. 14, 15, 16.
__________________________________________________________________
The Stromata, or Miscellanies.
Book IV.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
